Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

inX^ 4-^-— i^y '

heeft geproduceerd. Even zoo menigvuldig als deze voorwerpen zijn, zoo menigvuldig zijn de verschijnselen van het verstand. Nog eens, niet het wezen van het verstand verschijnt. Omgekeerd, *uit de verschijnselen vormen wij hff~bègrip"VTm het wezen, van het verstand op zichzelf of van het rgine verstand!

Slechts in kontakt met andere, met zinnelijke verschijnselen, verschijnen de geestelijke denkdaden. Zij zijn zelf daardoor zinnelijke verschijnselen geworden, die in kontakt met een funktie van de hersenen het begrip van „het denkvermogen op zich zelf" voortbrengen. Wanneer wij dit begrip analyseeren, dan bestaat het verstand „rein" in de werkzaamheid, uit gegeven materiaal — onmaterieele losse gedachten hooren er bij — algemeene begrippen voort te brengen. Met andere woorden het verstand wordt gekarakteriseerd als werkzaamheid, die uit iedere meni^vuldigheidreenHëïd!~üif iedere ver-

scheidenheid het gelijksoortige produceert, alIêT~tegenstellingen ver

""effent. Dit zijn slechts verschillende woorden voor dezelfde zaak, die hier gegeven zijn, opdat de lezer niet het leege woord, maar het levende begrip, het menigvuldige objekt volgens zijn generale wezen verkrijgt.

Het verstand, hebben wij gezegd, bestaat rein in de ontwikkeling van het algemeene uit het bijzondere, in de opsporing van het generale of abstrakte uit het konkrete of zinnelijk gegevene. Dat is rein en geheel de inhoud van het verstand, van de kennis, van het weten, van het bewustzijn. Dit ..rem" en „geheel" echter beteekent alleen, dat hiermee de gevieenschappeli]ke inhoud dér verschil lende ~ ~ denkdaden, de algemeene vorm van~"het verstand gegeven is. Naast déze algemeene abstrakte vorm heeft het verstandT evenals alle dingen, ook zijn konkrete, bijzondere, zinnelijke vorm, die wij door ondervinding onmiddellijk gewaar worden. De geheele gewaarwording van het bewustzijn bestaat dus in zijn zinnelijke ervaring, d. w. z. in zijn lichamelijke voelbaarheid en in zijn kennis. De kennis is de algemeene vorm van een zaak.

Het bewustzijn is reeds volgens den zin van het woord een weten van het zijn, dus een vorm, een eigenschap, die van andere eigenschappen van het zijn zich daardoor onderscheidt, dat zij bewust is. De kwaliteit laat zich niet verklaren, alleen ondervinden. Uit ondervinding weten wij, dat met het bewustzijn, met het weten van het zijn, de verdeeling in tweeën, in onderwerp en voorwerp, het onderscheid, de tegenstelling, de tegenspraak tusschen denken en zijn, tusschen vorm en inhoud, tusschen verschijnsel en wezen, tusschen accident en substantie, tusschen het bijzondere en algemeene gegeven is. Uit deze immanente tegenspraak van het bewustzijn wordt dan ook ver-

Sluiten