Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

wezen, uit het vergankelijke het onvergankelijke, uit accidenties de substantie samen. Het reëele. het wezen of het ding op zich zelf is een_jideeel, geestelijk schepsel. Het bewustzijn kan uit verscheidenheden eenheden optellen. Het kwantum van deze optelling is willéKeurig. De geheele veelheid van het heelal wordt theoretisch als eenheid begrepen. Anderzijds lost iedere kleine abstrakte eenheid zich praktisch op in de oneindige menigvuldigheid van een zinnelijk verschijnsel. Waar vinden wij buiten het hoofd een praktische eenheid? 7». */v 7k. een oneindig aantal van afgescheiden deelen is het materiaal waaruit het verstand de mathematische I maakt. Zijn dit boek, of zijn bladen, de letters of hun deelen eenheden? Waar begin ik, en waar houd ik op? Met evenveel recht mag ik de bibliotheek 'met talrijke boekdeelen, huis en hof en ten laatste de wereld een eenheid noemen. Is niet ieder ding een deel. is niet ieder deel een ding? Is de kleur van het blad minder een zaak, dan het blad zelf? Misschien wil men de kleur slechts eigenschap en het blad stof of substantie noemen, omdat misschien wel het blad zonder kleur, maar niet de kleur zonder blad zou kunnen zijn. Maar zoo zeker als wij door scheppen van den zandhoop den zandhoop uitputten, even zeker nemen wij van het blad met zijn eigenschappen ten slotte ook alle stof of de substantie. Evenals de kleur slechts een summaire wisselwerking van licht, blad en oog is, zoo is ook de „overige stof" van het blad slechts een aggregaat van verschillende wisselwerkingen. Evenals ons denkvermogen van het blad de eigenschap der kleur afplukken kan, en haar als „ding op zich zelf" fixeert, zoo kunnen wij nog verder van het blad naar verkiezing een aantal eigenschappen afnemen, echter niet, zonder het meer en meer van zijn „stof te ontbladeren. De kleur is volgens haar kwaliteit niet minder stof of substantie, dan het blad, en het blad niet minder pure eigenschap, dan de kleur. Evenals de kleur eigenschap van het blad is, is het blad eigenschap van den boom, de boom eigenschap van de aarde de aarde eigenschap van de wereld. Pas de wereld is eigenlijke substantie, stof in het algemeen, waartegenover alle bijzondere stoffen slechts eigenschappen zijn. Bij deze „ wereldsiof ^chteLarojdt het duidelijk, dat het wezen, het ding „f zich zelf in onderscheiding van etc verschijnselen slechts ecu gedachtendtng is.

Het algemeene streven van den geest om van de accidenties tot de substantie, van het relatieve tot het absolute, over den schijn heen tot de waarheid, tot de zaak „op zich zelf" te komen, openbaart ten slotte het resultaat van dit streven, de substantie, als een door de gedachte verzamelde som van accidenties en daarmee den geest of de gedachte als het alleen substantieele wezen, hetwelk uit

Sluiten