Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

dingskracht zelf zich reduceert tot het vermogen tusschen het bijzondere en het algemeene te onderscheiden. Deze onderscheiding echter vooronderstelt materiaal, iets gegevens, een kring van zinnelijke verschijnselen, iets, waardoor zij werkzaam wordt. Is deze kring op het gebied der handelingen of funkties gegeven, met andere woorden, is een vooruit beperkt aantal verschillende handelingen het voorwerp, zoo noemen wij dat algemeene: doel, en ieder meer of minder groot deel van den kring, iedere bijzondere funktie middel. Ot de een of andere bepaalde handeling doel of wel middel is, hangt daarvan af, of wij haar beschouwen als geheel, in betrekking tot haar eigen momenten waaruit zij samengesteld is, of als deel, in betrekking van haar gemeenschap met andere handelwijzen. In het algemeen, van een standpunt, dat alle menschelijke handelingen totaliter overziet, dat de totaliteit der menschelijke handelingen tot voorwerp heeft, is er slechts een doel: het menschelijke heil. Dit heil is het doel'aller doeleinden, doel in laatste instantie, is het eigenlijke, ware, algemeene doel, waartegenover alle bijzondere doeleinden slechts middelen'zijn.

Nu kan onze bewering, dat het doel het middel heiligt, ook slechts voor een onbepaald doel onbepaald geldig zijn. Alle bijzondere doeleinden echter zijn eindig, bepaald. Absoluut, onbepaald doel is slechts het menschelijke heil. een doel, dat alle voorschriften en handelingen, alle middelen heiligt, zoolang zij daaraan onderdanig zijn, dat hen ontheiligt, zoodra zij aan zichzelf overgelaten, het niet meer dienstbaar zijn. Het heil is, evenals letterlijk, ook feitelijk de oorsprong en grond van het heilige. Heilig is overal het heilzame. Daarbij is het heil in het algemeen, dat heil, dat alle middelen heiligt, niet als abstraktie te miskennen, waarvan de werkelijke inhoud even verschillend is, als de tijden, volken of personen, die naar hun heil zoeken. Men moet niet miskennen, dat er tot de bepaling van het heilige of heilzame bepaalde omstandigheden noodig zijn, dat geen middel, geen handeling op zichzelf heilig is, maar eerst door gegeven betrekkingen heilig wordt. Niet het doel in het algemeen, maar het heilige doel heiligt de middelen. Omdat echter ieder werkelijk, bijzonder doel slechts relatief heilig is, kan het zijn middelen slechts

relatief heilig maken.

De oppositie, die men tegen onze stelling in het veld brengt, is niet zoozeer tegen haar zelf, als tegen een verkeerd gebruik van ' haar gericht. Men weigert de erkenning, men staat de zoogenaamde heilige doeleinden slechts beperkte middelen toe, omdat op den achtergrond het bewustzijn verborgen is, dat aan deze doeleinden slechts een beperkte heiligheid toekomt. Aan den anderen kant

Sluiten