Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

willen wij met de bewering dezer stelling slechts zeggen, dat de verschillende zoogenaamd heilige middelen en doeleinden niet heilig zijn, omdat de een of andere autoriteit, de een of andere uitspraak van een geschrift, van een geweten of van een verstand ze heilig noemt, maar slechts dan en daarom, slechts in zoover, als zij aan het gemeenschappelijke doel aller doeleinden en middelen, als zij aan het menschelijke heil beantwoorden. Onze leer van het doel zegt in het geheel niet, dat wij aan het heilige geloof liefde en trouw, maar ook niet omgekeerd, dat wij voor liefde en trouw het geloof moeten opofferen. Zij spreekt slechts het feit uit, dat daar' waar het opperste doel door zinnelijke disposities of omstandigheden gegeven is, alle tegenstrijdige middelen slecht zijn, en omgekeerd, algemeen slechte middelen door betrekking op een momentaan of individueel heil momentane of individueele heiliging vinden. Waar vredelievendheid feitelijk als een heilzaam doel geliefd is, is de oorlog een slecht middel. Waar omgekeerd de mensch zijn heil in den oorlog zoekt, is moorden en verbranden een heilig middel. Met andere woorden, ons verstand heeft noodig voor de eindelijke bepaling van het heilige gegeven zinnelijke verhoudingen of feiten als vooronderstelling; het kan het heilige niet in het algemeen, niet a priori, niet filosofisch, maar slechts in het speciale, a posteriori, slechts empirisch bepalen.

Te erkennen, dat het heil van den mensch doel aller doeleinden, heiligmaker aller middelen is, verder af te zien van alle bijzondere bepalingen, van alle persoonlijke ideeën van dit heil en de feitelijke verscheidenheid daarvan te erkennen, is tegelijk begrijpen, dat de middelen in het algemeen niet verder heilig zijn, dan het doel heilig is. Geen middel, geen handeling is positief heilig of heilzaam. Al naar de omstandigheden en de relatie is een en hetzelfde middel nu goed en dan slecht. Een zaak is slechts daar goed, waar haar gevolgen goed zijn, slechts daarom, omdat het goede haar resultaat, haar doel is. Leugen en bedrog zijn slechts daarom slecht, omdat hun gevolgen ons slecht bekomen, omdat wij niet belogen en bedrogen willen worden. Waar het daarentegen een heilig doel geldt, wordt de op leugen en bedrog gebaseerde schijnmanoeuvre krijgslist genoemd. Wie vast in het geloof de kuischheid goed noemt omdat God haar bevolen heeft, met hem willen wij verder niet strijden; wie echter de deugd eert ter wille van de deugd, en de ondeugd ter wille van de ondeugd, d. w. z. om de gevolgen, die geeft tegelijk toe, dat hij de begeerte van het vleesch aan het doel van de gezondheid ten offer brengt, met andere woorden: dat eerst het doel het middel heiligt.

Voor de christelijke wereldbeschouwing zijn de geboden van haar

Sluiten