Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

het spckulatieve onderzoek wel zijn eigen begrip van de bestemming van den mensch kan definieeren, maar geen onbekend, verborgen objekt ontdekken. Aan de gedachte, aan het verstand moet het objekt gegeven zijn, zijn arbeid is het oordeel, de kritiek; het mag onderscheiden tusschen het ware en onware heil, maar moet zich ook zijn grenzen herinneren, zich herinneren, dat evenals het zelf, ook deze onderscheiding persoonlijk is, die niet langer en verder geldt, dan anderen van hetzelfde voorwerp denzelfden indruk ontvangen.

De menschheid is een idee, de mensch echter is telkens een bijzondere persoonlijkheid, die haar eigenaardig leven slechts in haar eigenaardig element vindt, daarom slechts uit persoonlijke motieven zich aan de algemeene wet onderwerpt. Het offer der ethiek is, als het offer van den godsdienst, slechts een schijnbare zelfverloochening met het doel van verstandige zelfzucht, een uitgaaf met het plan tot grootere winst. De zedelijkheid, die haar naam verdient en niet beter gehoorzaamheid genoemd zou moeten worden, kan slechts door het kennen van haar waarde, van haar heilzaamheid, van haar nuttigheid tot beoefening komen. L it de verscheidenheid der belangen volgt de verscheidenheid der partijen, uit de verscheidenheid van het doel de verscheidenheid der middelen. Bij minder gewichtige vraagstukken betoogen dit ook de vertegenwoordigers der absolute moraal.

Thiers vertelt in zijn geschiedenis van de Fransche revolutie van een bijzondere situatie uit het jaar 1796, waar den Patriotten de openbare macht en den Royalisten de revolutionaire agitatie behoorde, dat daar de partijgangers der revolutie, die voorstanders van de onbeperkte vrijheid moesten zijn, repressieve middelen verlangden, en de oppositie, die in het geheim meer naar de monarchie dan naar de republiek neigde, voor onbeperkte vrijheid stemde. „Zoozeer worden de partijen door hunne belangen geregeerd", is zijn laatste opmerking daarover, als ware dat een anomalie en niet de natuurlijk noodzakelijke, niet te ontgane loop der wereld. \\ anneer het daarentegen gaat om de fundamenteele wetten der burgerlijke orde, dan zijn de moreele vertegenwoordigers der heerschende klasse zelfzuchtig genoeg, om hare afhankelijkheid van hunne belangen te loochenen en ze voor eeuwige metafysische wereldwetten, de steunpilaren hunner bijzondere heerschappij voor eeuwige steunpilaren der menschheid, hunne middelen voor de alleen heilige en hun doel als het eenig geldige voor te stellen.

Het is een onheilige bedriegerij, een diefstal aan de menschelijke vrijheid, een poging tot stilzetten der geschiedkundige ontwikkeling, wanneer een tijd of een klasse zoo hare aparte doeleinden en mid-

Sluiten