Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

HOOFDSTUK II.

I)e stadsgrond buiten (le stadsgrachten.

De steden \an Duitschland bezitten veel vrijheden, hebben weinig grondgebied en gehoorzamen aan den Keizer, 'als zij dat willen, zegt Machiavelli in zijn bekend boek II Principe, waar hij spreekt over de factoren, welke de kracht van de staten bepalen. Vooral de tweede van genoemde eigenschappen moest een Italiaan wel op\ allen, die in zijn eigen land zoovele stadsstaten om zich heen zag, waarvan de macht zich liet afmeten naar de uitgestrektheid, welke zij 0111 zich heen onderworpen hadden. Hij wijst er verder op, hoe de Duitsche steden door hare uitstekende zorg voor de verdedigingsmiddelen en de weerkracht der burgers, verder door het voorkomen van werkloosheid en eene verstandige organisatie van den ai beid in staat zijn, hare autonomie te handhaven. Meer kan hij ook niet bewijzen: tot feitelijke onafhankelijkheid brachten het vele steden, verbonden verschaften zij zich in sommige streken een o\ erheerschenden politieken invloed, maar geen van haar afzonderlijk is uitgegroeid tot een machtigen staat als bijv. Milaan, Venetië én Florence. Over het algemeen beperkten zij zich tot een streven, om die oeconomische hulpbronnen, welke buiten de stad lagen, maar die zij voor hare behoeften noodig hadden, te beheerschen. „ Wirtschaftliclie onafhankelijkheid begeerden zij in den vollen omvang; het trachten naar politieke grootheid bleef altijd binnen bepaalde grenzen. Niet, dat zij zich zelf die grenzen gesteld hadden; zij vonden o. a. in den Keizer en later ook in de landsheeren machten, die sterk genoeg waren om haar tot zelfbeperking te dwingen. Bovendien ontwikkelde zich in haar niet die eigenaardige tyrannie, welke in Italië de belangen der stad ondergeschikt maakte aan die eener dynastie en haar noopte tot eene politiek, die haar doel veel verder stelde dan in de bevrediging der oeconomische behoeften. Verder eene vergelijking op te stellen tusschen de Italiaansche steden en de Duitsche ligt buiten mijn weg en mijne macht; alleen slechts

Sluiten