Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

weinig af, om op dit punt andere dan zeer subjectieve uitspraken te wagen. Maar op de feiten en de groote kenteekenen afgaande, mag men integendeel beweren, dat de leerplicht juist bij een weinig-revolutionair volk zijne bakerraat heeft gevonden, en dat voornamelijk bij de revolutionairste naties, — die het eerst op hun achterste beenen stonden, als er naar hunne vrijheid maar gewezen werd, — het invoeren van den maatregel de meeste voeten in de aarde gehad heeft, of nog heeft: de Vlamingen, de Nederlanders, de Engelschen, de Ieren en de Amerikanen. Want, het mag wel eens bedacht worden, de Fransehen hebben den naam, maar deze WestGermanen of Kelten zijn ook alles behalve tamme lieden. Zij brengen ook hun koning op het schavot, of zweren hem af, of onttrekken zich aan zijn gezag, als hij zich misdraagt of jagen hunne stadhouders weg, als die laf zijn, scheuren hunne staatslieden aan flarden, als ze zich impopulair maken, vechten tachtig jaren lang voor hunne vrijheid van geweten, verlaten hun vaderland, als het tiranniek wordt, of geven het moederland den bons, als het de dwingelandij wil herhalen. Doch hoe zal ik in enkele trekken al hunne vermetelheden samenvatten, die de muze der Historie hebben doen ontstellen! Juist bij dit soort van volken wordt de grootste staatsmanswijsheid vereischt, om ze er toe te bewegen, zich zelf een nieuwen dwang op te leggen. En daarom moeten we nog even bij Engeland en Amerika stilstaan.

Wat in Engeland de invoering van den leerplicht zoolang heeft vertraagd, is vooral dit feit geweest, dat het particulier initiatief er zich het eerst het onderwijs heeft aangetrokken en de Staat zich er pas mede is gaan bemoeien, toen de British and Foreign School Society (van 1805) en de National Society for Promoting the Education of the Pooi• (van 1811) wel machteloos bleken om het Engelsohe onderwijs met dat

Sluiten