is toegevoegd aan uw favorieten.

Verspreide opstellen van C. H. den Hertog

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

maar ook niet door de logica op hol te laten brengen. „ Jede Consequenz führt zura Teufel", en er zijn geen niachteloozer raenschen, dan die de wereld met een zelf opgesteld axioma willen regeeren. Wie op geen zandgrond bouwen wil, legt zich er op toe, de gecompliceerde werkelijkheid te zien, zooals zij is, en zoekend naar de grenzen van hetgeen hij vermag, vindt hij in het besef zijner relatieve zwakheid zijne kracht.

Iïerbart nu heeft het vermogen der opvoeding overschat, door te veel op het weerstandsvermogen der door het onderwijs aangebrachte voorstellingen te rekenen, en evenzoo door bet absolute van zijn paedagogisch grondbeginsel: „Ich ge„stehe keinen Begriff zu haben von Erziehung ohne Unter„ richt, sowie ich riickwarts keinen Unterricht anerkenne, „der nicht erzieht". Dit klinkt heel mooi en toch is het maar voor de helft waar. Er is geen moreele verheffing mogelijk zonder vermeerdering van kennis en verheldering van het verstand, maar een waan is het, dat zij daarvan uitsluitend afhankelijk is. En evenzoo is liet een waan, dat alle onderwijs zou moeten opvoeden. Sommige dingen leeren de kinderen om het nut, andere om het genoegen, nog andere om de moreele ot religieuse *) inzichten en emoties, die zij er van te wachten hebben. Soms zijn de drie oogmerken met eene zelfde leerstof te bereiken, maar andermaal zijn zij ook weer gescheiden. Er is leerstof, — ik denk b.v. aan rekenen — die voor schurken even nuttig, zoo niet nuttiger is dan voor goede menschen, maar waarin een brave toch ook ervaren moet zijn, zal hij niet het kind van de rekening worden. En er is ook ethisch-indifferente leerstof,

1) Met den term moreel bedoel ik, hetgeen de verhouding van menschen tot mensehen, met religieus datgene wat de verhouding van den mensch tot het Heelal betreft.