Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

succes gehad. Zoo marcheerde Frankrijk, in 1848 al hinkende in het gevolg van hen, die de republiek hadden uitgeroepen, zonder te weten wat zij onder dat woord verstonden en greep de eerste gelegenheid aan om rechts-0111-keer te maken. De massa der boeren die niet geraadpleegd was maar die er niettemin toe kwam haar gedachten uit te spreken, doof, onbeslist, vormeloos, verklaarde op voldoend duidelijke wijze dat haar evolutie niet voltooid was en zij wilde geen revolutie, die daardoor ontijdig kwam en drie maanden waren ternauwernood voorbijgegaan sinds de uitbarsting of de kiezersmassa herstelde het oude stelsel onder een traditioneelen vorm, waaraan haar slavenziel nog gewoon was. Zoo doet ook het dier dat zijn pijnlijken rug aanbiedt aan den last, dien het draagt. Evenzoo kon de revolutie van de Kommune, zoo bewonderenswaardig gerechtvaardigd en noodzakelijk gemaakt door de omstandigheden, blijkbaar niet zegevieren, want zij was slechts door een helft van Frankrijk in 't leven geroepen en vond in Frankrijk alleen den steun der industrieele steden; de vloed verdronk haar in een zondvloed, een zondvloed van bloed.

Het is dus niet meer genoeg om oude formules te herhalen, zooals Vox populi, vox Dei (de stem des volks is de stem Gods) en oorlogskreten te uiten door de vlaggen in den wind te doen fladderen. De waardigheid van den burger kan van hem eischen dat hij onder zekere voorwaarden barrikades opricht en zijn land, zijn stad of zijn vrijheid verdedigt; maar laat hij zich niet verbeelden de geringste kwestie op te lossen door het toeval der kogels. In de hoofden en • harten moeten de veranderingen eerst geschieden voordat men de spieren gebruikt en geschiedkundige ver-

Sluiten