Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

schijnselen veranderd worden. Maar wat waar is in de voorwaartsche revolutie is het evenzeer in de achterwaartsche of kontra-revolutie. Zeker, een partij die zich heeft meester gemaakt van de regeering, een klasse die beschikt over de funkties, de eer, het geld, de openbare macht, kan zeer veel kwaad doen en in zekere mate bijdragen tot het achteruitstellen van hen over wie zij zich het bestuur heeft aangematigd, toch zal zij niet profiteeren van haar overwinning dan binnen de grenzen getrokken door het gemiddelde der openbare meening; het zal zelfs gebeuren dat zij de toepassing der besloten maatregelen en der wetten, goedgekeurd door de wetgevende vergaderingen die tot haar beschikking staan, niet waagt. De zedelijke en verstandelijke invoed van het milieu wordt voortdurend uitgeoefend door de maatschappij in haar geheel, zoowel op de mannen die de heerschappij begeeren als op de onderworpen menigte van vrijwillige slaven en ten gevolge van dezen invloed zullen de schommelingen die aan beide zijden plaats vinden, aan de twee zijden van de as, niet meer dan zwakjes

daarvan afwijken.

Tevens — en dat is weer een leering van de hedendaagsche geschiedenis — verplaatst deze as zelve zich onophoudelijk door de uitwerking van duizenderlei gedeeltelijke veranderingen, die plaats hebben in de menschelijke hersenen. Men moet teruggaan tot het individu zelf, d.w.z. tot de oorspronkelijke cel der maatschappij om de oorzaken der algemeene vervorming met haar duizenden afwisselingen naar tijd en plaats te vinden. Als wij eenerzijds den geïsoleerden mensch zien onder den invloed der geheele maatschappij met haar tradioneele zedeleer, haar godsdienst, haar

Sluiten