Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

van zooveel teleurstelling bij de menschen wier goede wil het wint op de rede, bestaat daarin, dat alle menschelijke sociale instellingen, alle sociale organismen die zich trachten te handhaven, zoo goed en zoo kwaad als het gaat, zonder verandering, tengevolge zelfs van hun onveranderlijkheid, behoudslieden moeten vormen zoo van gebruik als van misbruik, parasieten, uitzuigers van allerlei soort, brandpunten van reaktie worden in het geheel der maatschappij- Al zijn de instellingen zeer oud en al moet men om er den oorsprong van te kennen, opklimmen tot de oudste tijden of zelfs tot den tijd van legenden en mythen of wel dat zij afkomstig zijn van een volksrevolutie, zij zijn niet minder bestemd om in verhouding tot de strengheid van statuten de denkbeelden te verstijven, den wil te verlammen, de vrijheden en het initiatief op te heffen; daarvoor is het voldoende dat zij duurzaam zijn.

De tegenspraak is dikwijls zeer hinderlijk tusschen de revolutionaire omstandigheden die de instelling zagen ontstaan en de manier waarop zij werkt, geheel tegenovergesteld aan het ideaal dat haar naïve stichters gehad hadden. Bij het ontstaan riep men: Vrijheid! Vrijheid! en het lied „Oorlog aan de tirannen" weerklonk langs de straten, maar de „tirannen" hebben de plaatsen ingenomen en dit door het feit zelf der routine, hierarchie, van den geest van weder in bezit neming, die langzamerhand elke instelling overmeestert. Hoe langer zij zich handhaaft, hoe meer zij te vreezen is, want zij eindigt met den grond te bederven, waarop zij rust, de atmosfeer rondom zich te verpesten: de dwalingen, die zij heiligt, het bederf van denkbeelden en gevoelens dat zij rechtvaardigt en aanbeveelt,

Sluiten