Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

er van in handen nemen, het initiatief hebben van het

onderwijs, dat men het openbare noemt en in menige streek gelukte hun dit naar wensch. Bij milhoenen en tientallen millioenen telt men het aantal kinderen dat toevertrouwd is aan de verstandelijke en zede hjke zorg der priesters, aan monniken en geestelijke zusters onder allerlei benamingen; het onderwijs der Europeesche jeugd is grootendeels overgelaten aan de vrije beschikking der geestelijken en zelfs daar waar deze zijn buitengesloten door de burgerlijke overheid heeft men hun een recht verleend om toezicht te houden of wel waarborgen gegeven van neutraliteit of zelfs van medeplichtigheid.

De evolutie van de menschelijke gedachte, die naar gelang van de individuen, klassen en naties meer of min snel vordert, heeft dus tot dezen valschen en tegenstrijdigen toestand geleid, die de funktie van onderwijzen juist toekent aan hen die uit beginsel minachting, zelfs haat moeten hebben tegen de wetenschap en zich moeten houden aan de eerste vervloeking, door hun god geformuleerd: „gij zult niet eten van de verboden vrucht van den boom der kennis. L)e vreemde ironie der dingen maakt nu van hen de officieële uitdeelers der vergiftige vruchten. Zeker wij kunnen hen gelooven als zij er zich op beroemen dat zij de „appelen" der zonde uitdeelen met voorzichtigheid en spaarzaamheid en terzelfden tijd er het tegengif bij geven. Voor hen bestaat er wetenschap en wetenschap, nl. die welke men onderwijst met alle voorzorgsmaatregelen en die welke men zorgvuldig moet verzwijgen. Dit feit dat men zedelijk goed acht, mag in de gedachte der kinderen komen en dat andere wordt stilzwijgend voorbijgegaan als van

Sluiten