Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

gouvernement Celébes, Bali, Bengkoelen; taltak uit dezelfde residentiën van Java als de suiker ('t meest uit het O. des eilands) en van Soematra's Oostkust; muskaatnoten en foelie van de Banda-eilanden, kruidnagelen van Ambon; thee uit de Preanger en Batavia; kina meest uit de Preanger; indigo uit de Vorstenlanden. Peper komt meest van Soematra (Atjeh) en den Riouarchipel; de laatste voert ook veel gambier uit. De bosschen van Börneo, Soematra en Celébes leveren veel gëtahpërtsja, rotting, gommen en harsen.

Van de voor den mensch nuttige dieren mogen hier D,eren' worden genoemd: de buffel of karbouw, de olifant van Soematra, de paarden van Makasar en Soemba, varkens, geiten, schapen, de salanganen of klipzwaluwen die eetbare nestjes leveren, verschillende visschen, de tripang of zeekomkommer.

Delf- Groote rijkdommen aan mineralen bezitten alleen stoffen. de tineilanden Bangka en Billiton of Blitoeng; de kolen van Soematra (Ombilien-veld) en oostelijk Börneo zullen waarschijnlijk van belang worden. Van minder belang zijn het goud van Soematra en Börneo's Westkust, het ijzer en de diamanten van Börneo, het koper van Soematra en Timor. Ook het N. van Celébes bevat goud en op verschillende plaatsen op Java (b. v. res. Soerabaja en Soematra (Oostkust, Palèmbang) is petroleum geboord. Zout werd vroeger overal door uitdamping van zeewater verkregen; tegenwoordig echter slechts uitsluitend in de zoutpannen op Madoera. Alle aanmaak van zout, anders dan door het Gouvernement, is op Java en Madoera verboden. Van dit verbod is uitgezonderd het zout, afkomstig uit de modderwellen bij Koewoe (res. Samarang) en dat, hetwelk in Djokjokarta en Soerakarta wordt aangemaakt. Ook in de Buitenbezittingen bestaat het zoutmonopolie van het Nederlandsche Gouvernement, uitgezonderd op Soematra's Oostkust, Billiton, de Molukken, 't Gouvernement Celébes,

Riou en Timor.

§ 34. Bezittingen van Europeesche mogendheden.

Spanje bezat tot voor kort de Philippijnen, waarvan nu de Amerikanen zich het vaste bezit zoeken te verzekeren; Portugal heeft de oosthelft van Timor en het bijgelegen eilandje Kambing.

Sluiten