Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

uitvloeiing- en uitstootings-opening (krater) opgebouwde berden (vulkanen) of ook meer uitgestrekte lavabedekkingen hebben in 't leven geroepen. Men onderscheidt werkzame en uitgedoofde vulkanen. In sommige oude kraters verzamelt zich het water tot een kratermeer (b.v. Lago d'Averno in de Phlegreesche velden). Het komt voor, dat een reeds als uitgedoofd beschouwde vuurberg opnieuw begint te werken, als de Vesuvius in het jaar 70, toen Herculanum en Pompeji werden bedolven. De meeste vulkanen zijn uit oorspronkelijk meer of min vloeibare, later verharde lava zoowel als uit vulkanische asch, vulkanisch zand en vulkanische steenen opgebouwd. Vulkanische asch en zand zijn niets anders dan fijne bij eene uitbarsting door de geweldige ontwikkeling van gassen in de lucht opgeschoten lavadeeltjes, die onderweg door afkoeling vast zijn geworden en als asch- en zandregen neervallen. Soms worden deze lavadeeltjes tot eene hoogte van verscheiden honderd, ja van eenige duizenden meters opgeslingerd. Dikwijls is de vulkanische asch, neergevallen met geweldige plasregens, die door de groote massa's uitgestooten waterdamp ontstaan, of ook bezonken in zee- of zoetwater, tot duf- of tufsteen geworden. Ook zijn er vulkanen, die grootendeels uit dufsteen bestaan. Herculanum en Pompeji zijn onder dergelijke dufsteenlagen bedolven.

Wanneer eene eruptie is geëindigd en de vulkaan zijne kracht heeft uitgeput, dan vindt men in den krater en de spleten nog solfataren, d. z. uitstootingen van zwavel verbind in gen en waterdamp. Wordt alleen waterdamp uitgestooten, dan spreekt men van fumarolen; wordt koolzuurgas uitgestooten, dan heeft men te doen met mofetten, als de Hondsgrot bij Napels, het Doodendal op Java, de koolzuurbronnen in den Eifel. Warme bronnen zijn dikwijls de laatste sporen van vulkanische werkzaamheid; zij houden doorgaans verschillende stoffen opgelost (mineraalwaterbronnen). Periodieke, warme springbronnen noemt men geisers. In de Phlegreesche velden ten W. van Napels vindt men allerlei vulkanische werkingen bij elkander.

De meeste vulkanen zijn reeds in vroegere perioden der aardgeschiedenis ontstaan; enkele daarentegen in historischen tijd (in 1538 de Monte Nuovo in de Phlegreesche velden; in 1755

.

Sluiten