Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

de plantengroei de eene streek der Aarde tot een dichtbevolkt landbouwgebied ontwikkelde, de andere tot in lengte van dagen een schraal bewoond terrein voor nomadiseerende herdersvolken deed zijn.

Al punten genoeg, die trouwens door tien lezer gemakkelijk zullen kunnen worden vermeerderd, waarbij voorbeelden ter toelichting kunnen worden gezocht, om den invloed van 's menschen woonplaats op zijn bestaan aan te toonen.

Ook van den invloed des menschen op den bodem, dien hij bewoont, zagen we voorbeelden. Moest de Nederlander door kunstmatigen afvoer van het overtollige binnen- en door bescherming tegen het buitenwater de lage deelen van zijn land bewoonbaar maken, in de subtropische en de tropische gewesten werd landbouw menigmaal slechts mogelijk door bevloeiing gedurende de regenlooze periode. Woeste veengronden werden door eene eigenaardige ontginning bruikbaar en groote bosschen maakten plaats voor rijke bouwlanden. Elders werkte de mensch nadeelig, als door een te ver gedreven uitroeien der bosschen, waardoor zelfs op het klimaat invloed weid uitgeoefend.

Maar tevens zagen we, dat menige factor in verschillende tijden ongelijk werkt. Het Groot-Brittannië van 1111 is een geheel ander land dan dat vóór het begin onzer jaartelling, toen afgelegen en eene woonplaats van wilde stammen, nu een der dichtst bevolkte en meest industriëele landen der Aarde, het middelpunt van het levendigste handelsverkeer. Griekenland daarentegen, in de oudheid de bakermat der beschaving, geWen aan de drukst bevaren zee dier tijden, ligt reeds sinds eeuwen niet meer aan de groote routen van den wereldhandel. Zoo moeten we alzoo ook rekening houden met den historischen factor, zoowel bij geheele landen en volken, als bij de steden Om van de laatste slechts een enkel voorbeeld te noemen: wanneer we den loop der gebeurtenissen, ja den wil en de energie van den vorst des lands buiten rekening laten, is de snelle ontwikkeling b.v. van Berlijn en St.-Petersburg niet te verstaan.

Het thema van den invloed der afzonderlijke factoren op de

Sluiten