Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

volk. Wij zouden deze voorbeelden nog met tal van andere kunnen vermeerderen1), maar mij dunkt de genoemde zijn voldoende, om den lezer in 't algemeen een' indruk te geven van de wijze, waarop de Grieksche en Joodsche cultuur zich met elkander hebben vereenigd.

Vatten we nu samen, dan heeft dit korte overzicht ons het volgende geleerd: Aangenomen, dat de Joodsche Chokma behoort tot den groep der Hellenistische geschriften, dan heeft het cultuurproces, waarin Joodsche en Grieksche Geest zich verbonden, hier een geheel ander verloop gehad dan onder de overige Hellenistische Joden; dan hebben deze Palestijnsche auteurs zich de elementen van de Grieksche beschaving eigen gemaakt op een' wijze, zoo verschillend van die hunner volksgenooten in de diaspora, dat hunne geschriften een van de Alexandrijnsche litteratuur in alle opzichten afwijkend type vertegenwoordigen.

Of echter van zulk een bijzonder Hellenistisch type sprake kan zijn, zal ons verder onderzoek moeten uitmaken. De weg, dien we daartoe moeten volgen, wijst zich zeiven aan. Nu een vergelijking met het Joodsch Hellenisme ons niet verder brengen kan, moeten we de afliankelijkheidsvraag wel zoo algemeen

i) ik wijs nog op de duidelijke sporen van Griekschen invloed in de Mischna; c.f. Schürer. Gesch. des Jüd. Volkes, u. s. w., 3te Aufl. Th. II. S. 43—67. Cassel, in Ersch. und Gruber's Encyclopaedie, i. v.

Sluiten