Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

Inderdaad is naar deze zijde de overeenkomst dikwijls zeer opvallend; aan dien indruk kan niemand zich onttrekken, die de na-Aristotelische filosofie, wat haar algemeene tendenzen betreft, met de Chokmalitteratuur vergelijkt.*) Een zorgvuldige vergelijking van deze twee geestesrichtingen zou den indruk van Friedlanders dikwijls vluchtig betoog nog in menig opzicht kunnen versterken.2) Maar zoolang de overeenkomst zich blijft bepalen tot algemeenheden, is toch altijd deze vraag zeer begrijpelijk: „Zouden deze twee stroomingen niet onafhankelijk van elkaar kunnen zijn ontstaan ; kunnen ook niet in Israël de kiemen aanwezig zijn geweest, die bij verdere ontwikkeling geleid hebben tot een' aan den echt Israëlitischen Geest zoo heterogene richting?" Zoolang we niet aan bijzondere parallelen, hetzij in taal, vorm of inhoud, het onmiskenbare bewijs kunnen leveren, dat vreemde invloed heeft plaats gehad, moeten we, dunkt mij, zeer voorzichtig zijn met het constateeren van afhankelijkheid wat betreft de algemeene geestesrichting.

Hierom schijnt het mij noodig, aan de behandeling van de algemeene vragen een onderzoek naar de details te laten voorafgaan. Daarmee hebben we ons in dit gedeelte bezig te houden. Onwillekeurig treedt het eerst het boek Prediker op den voorgrond. De raadselen, waarvoor dit geschrift de exegeten van alle tijden heeft gesteld, zijn oorzaak, dat men reeds vroeg aan

') Cf. Zeiler, Hl, Einleitung.

') Cf. Bruch. Weisheitslehre der HebrSer.

Sluiten