Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

Dit is zeker een oplossing. Maar een' andere ligt m. i. meer voor de hand.

Wij weten, dat het zelfstandig nadenken over de levensvragen aan Israël niet vreemd was. Al stond het intellect niet op den voorgrond als in Griekenland, het is toch ook hier ten slotte aan de Wijsheid gelukt, zich tot op zekere hoogte van den Godsdienst los te maken. Het denkend verstand heeft ook in Israël zijne rechten met steeds sterker nadruk doen gelden en het gevolg is geweest een pijnlijke strijd tusschen de eischen van hoofd en hart, die soms eindigde met terugkeer tot de traditie, maar zeker niet minder vaak met onverbiddelijke kritiek op de overgeleverde godsdienstige voorstellingen. De meening van Fr., als zou de kritiek op het vergeldingsdogma ontstaan zijn onder den invloed van de Helleensche verlichting, acht ik dan ook ten eenenmale onjuist. Ze is het noodwendig gevolg van een geestelijk proces, waarvan we de eerste sporen reeds vinden vóór de ballingschap; ik bedoel den langzamen groei van het individueel bewustzijn.

Bij het veld winnend individualisme trachtte ieder zich persoonlijk den geloofsinhoud eigen te maken, die tot dusverre het eigendom was geweest van het gansche volk. Het kon nu wel niet anders, of de disharmonie, die bestond tusschen de godsdienstige voorstellingen en de ervaringen van het dagelijksch leven werd, vooral in denkende kringen, steeds duidelijker gevoeld. Het gevolg liet zich voorzien. Bij

Sluiten