Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

uiterste poging wagen om aan de ééne der genoemde grondbeginselen van het menschelijk bestaan eene volkomen gewijzigde beteekenis te geven. Zij verwerpt den dood als slot van het geheel. Hij mag slechts een eigenaardige ontwikkelingstrap zijn, in den pelgrimstocht door de wereld van het individu. Een ontwikkelingstrap, waarbij het individu slechts uit den gezichtskring van de, nog niet zoo hoog ontwikkelden, dus van de levenden, verdwijnt, zonder ten onder te gaan. De waarneembare levensperiode, met hare vijftig tot honderd jaren of nog minder, is in dezen zin slechts een vluchtig sterrenbeeld, — het ware gesternte van het individu echter verspreidt zijn licht over duizenden van jaren. Het heeft zijne verborgen zon, om welke het draait, — vaster draait dan eene planeet om de zichtbare zon van ons planetenstelsel. De planeet kan naar beneden storten, in vlammen opgaan : het onsterfelijke individu nooit. Met eene ontzaglijke kracht heeft deze opvatting der dingen in het denken der menschen om haar bestaan gestreden. Gedragen door den ganschen trots der individu's, die er tegen opkwamen, dat de wereld, die bonte kaleidoscoop buiten ons, eeuwig zou zijn, doch het „ik", dat als een koning boven deze vluchtig voorbijsnellende dingen scheen te staan, op een goeden dag als een waardeloos blad af zou vallen van den boom dezer wereld. Gesteund door het diepe, innerlijke gevoel van eenen onlogischen gang van zaken, dien men zich niet wilde laten opdringen. Deze gedachte is evenzeer opgestegen in de wonderbaarlijkst ideale, als in de meest banale vormen van het denkvermogen. Te beginnen met Plato, voor wien de aardsche realiteit van het individu slechts een snel voorbijgaande, bleeke droom was naar een veel verhevener idealistisch bestaan buiten tijd en ruimte, tot aan Fechner, die, behalve de mechanische aethergolven, welke van elk individu eens uitgestraald zijn en als nawerking ook na zijn dood nog oneindig verder rollen in het mechanisme der wereld, ook nog eene, evenwijdig daaraan uitgebreide, Psyche na den dood aannam. Maar ook tot aan het arme beeld daar beneden

Sluiten