Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

beschaving bewaard hebben! Wat zou dat schijnbaar een geheel andere toestand geworden zijn !

De beschavingsgeschiedenis zou begonnen zijn met eene zedeleer, voor welke de moeder gold als de natuurlijke vijandin van hare kinderen. De wetgeving der steenen tafelen zou hebben moeten luiden : „eert uwen vader — en haat uwe moeder". En de christelijke zedeleer bij deze stekelbaarsmenschheid, die elke vroeger geldende moraal ten onderste boven wierp ter wille van de liefde, had geen scherper, geen geweldiger voorbeeld kunnen stellen dan : „hebt uwe vijanden, ja zelfs uwe moeder lief, als uzelven", een eisch, die destijds zoo vermetel zou geklonken hebben, dat het als iets ongehoords werd beschouwd, doch waarin men ten slotte toch zou geloofd en waarin men zou berust hebben, evenals wij begrepen hebben, of althans beginnen te begrijpen, dat men alle menschen moet liefhebben ....

En toch : het eigenlijk interessante van zulk eene droomerij is, dat over 't geheel genomen, de zaken toch ten slotte dezelfde zouden geworden zijn. Alleen zou de menschheid wellicht, op een zeker punt aangekomen, een paar duizend jaren langer voor de zedelijke vrijheid hebben moeten strijden. Iets, wat zij bij ons reeds van zelf van de hoogere dieren had meegekregen, had zij dan nog moeten verwerven, tijdens de ontwikkeling harer eigene beschaving. Maar verworven had zij het toch even goed, — met absolute zekerheid! Want éénmaal zou hij toch werkelijk gekomen zijn, die groote verkondiger der moederliefde. De moederliefde is een station in de menschenliefde en wij konden van hier reeds uitgaan. Maar daarginds zou men eerst dat station als zoodanig hebben moeten verwerven. Doch ertoe komen moest men evenzeer, in dezelfde logische volgorde.

En dat is het eigenlijke leerrijke van den geheelen gedachtengang, dien ik daarom hier tusschen gestrooid heb. Historisch was het in elk geval eene innerlijke noodzakelijkheid, dat niet de stekelbaars en zijne nakomelingen, doch een andere lijn van den stam der gewervelde dieren „men-

Sluiten