Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

weg »). In stad en dorp ontstonden aldus, reeds vóór de komst van Alva, kleine gemeenten.

Te Hoorn waren in 1535 vijf Doopsgezinden de eerste martelaars. Handelsverkeer met Friesland en de gematigdheid van den magistraat maakten die stad tot wijkplaats en middelpunt der Hervorming, echter naar de leerwijs der Doopsgezinden. West-Friesland werd de provincie der Doopsgezinden. Nevens hen arbeidde Jan Cornelisz. Winter, pastoor der groote kerk, sinds 1535 aan de hervorming der kerk in eigen boezem, „totdat men hem, in 1566, ten zwaarde verweezen, welgemoedt en vroolijk ter doodt sag gaen". Ook hebben de priesters Clement Maartensz. en Evert Gorter, eerst in stilte,' daarna in 't openbaar, de grondslagen eener hervormde gemeente gelegd.

Tot de oudste gemeenten in Holland behoort nog die te Woerden. Reeds vóór 1525 werd zij door Johannes Pistorius vergaderd. Elders bekwam de zwingliaansche en later de calvinistische richting de overhand. Maar Woerden werd een ultra-luthersche gemeente.

Het zou ons te vèr voeren, ook buiten Holland in de andere Noord-Nederlandsche gewesten de beginselen der Kerkhervorming gade te slaan 2). Het zij ons genoeg te weten, dat allerwege de glimmende aschvonk aanwezig was.

1) Men raadplege Dr. J. Ilartog, Iets over Peter Cornelisz., van 1504— 1008, dienaar des goddelijken woords te Alkmaar en eersten predikant van de Hervormde Gemeente in die stad, in Geloot' en Vrijheid, Jaarg. 18, Rott. 1884, blz. 325—345.

2) Men raadplege nog over llotterdam Dr. H. Y. Groenewegen, liet Remonstrantisme te Rotterdam, Hott. 1900. Dit geschrift is het 5de stuk van deel twee van het uitvoerige werk: „Rotterdam in den loop deieeuwen". Met talent stelt de schrijver in het licht, dat de remonstrantsche beweging te Rotterdam wortelde in godsdienstige denkbeelden hier te lande heerschende lang vóór het einde der zestiende eeuw, dat „het Reinonstrantisme te Rotterdam optreedt als een bestanddeel van den oorspronkelijke!! geest der Hervorming in de Nederlanden".

Sluiten