Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

Noord-Nederland daagde maar steeds geen hulp. De groote Scheldestad viel het laatst, en met groote eer. O dag van weedom en van aanbidding der donkere raadsbesluiten Gods, toen Hij zijn tortelduif overgaf in 's vijands macht, de herberg Gods een woonstede liet worden van spaansch gespuis. De dag der overgaaf van Antwerpen 17 Augustus 1585 beteekent de ondergang van staatkundige en godsdienstvrijheid in België.

Op driemaal honderdduizend wordt het getal Belgen geschat, die hun land verlieten om elders vrijheid van godsdienst te erlangen '). De val van België werd de grootheid van Holland. Onder de achterblijvenden schijnt alle vrijheidszucht vrij wel uitgedoofd te zijn geweest. Toen prins Maurits in het jaar van den slag bij Nieuwpoort aan de spits van zijn leger in Vlaanderen verscheen, opende geen enkele stad hem haar poorten. De volksontevredenheid ten gevolge van achteruitgang in België, en de wrevel onder geestelijkheid en adel tegen spaanschen invloed, die in 1632 aan den dag kwamen, hebben met de aloude vrijheidsliefde niets te maken. De vrede van Munster (1648) bevestigde het spaansch bewind over een sinds lang roomsch en gedwee Belgenland.

(tweede stuk).

De zestiende eeuw zag allerwege kerk en staat op het nauwst verbonden. Met name in België waren staatkundige en godsdienstige beweging één. Overwon de vrijheid, dan had het gereformeerd Protestantisme er alle kans om, gelijk in Noord-Nederland geschied is, heerschende kerk te worden. Zegepraalde vorstentyrannie, dan ging ook de zaak des evangelies er te niet. Voor de belgische hervormde kerk werd, evenals voor de volksvrijheid, de vraag van zijn of niet zijn in één enkelen menschenleeftijd beslist. De val van Antwerpen is de

1) Le Protestantisme Beige, pag. 261.

Sluiten