Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

Met arendsoog zagen de eerwaarde vaders Jezuieten toe, dat geen verdachte personen voortaan meer in de magistratuur trachtten te komen. Zij, de eigenlijke beheerschers van België, drongen aan ja dreven door, dat de eerst bij verdrag toegelaten gewetensvrijheid allengs vernietigd werd, en alle ketters, nu hier, dan ginds, van het stadsgrondgebied verbannen werden. Niettemin duurden de vervolgingen van allerlei soort, dagvaardingen, geldboeten, banvonnissen, verbanningen, tot diep in de zeventiende eeuw voort. Want allerwege bleven heimelijke gemeenten van Hervormden nog lang bestaan ')• De Hervorming in België is dus niet met één slag in 1584 en '85 uitgeroeid geworden. Het geschiedde door langdurig staatsgeweld, en door taai geduld en listige overreding der Jezuïeten. Eerst omstreeks 1700 is het Protestantisme in België goeddeels verdwenen -).

1) Te Rijssel en Armentiéres, te Hondschoten en Kortrijk, te MariaHoorebeke en Brugge, te Gent en Antwerpen. Zie het artikel van prof. Kist in het Archief, dl. XVI, De Hervormden te Antwerpen in 1629, blz. 320 v. Te Gent was, volgens kardinaal Bentivoglio, in 1611 nog »een goed gedeelte der inwoners besmet met ketterij". Zie J. D. Domela Nieuwenhuis, Onze Hervormde Kerk in Vlaanderen, voornamelijk te Gent sinds 1584 (Stemmen voor Waarheid en Vrede, Jaarg. 42, blz. 353 vv., 409 vv.). Te Mons bestond nog een eeuw lang een kruisgemeente l'Olive geheeten, een naam haar, naar Romeinen IX : 17, door Lodewijk van Nassau gegeven. Eveneens te Brugge bestond nog in 1620 een gemeente Ja in 1678 werd de gemeente te Valenciennes nog door een predikant bediend. Van uit Zeeland werden de vlaamsche gemeenten van jaar tot jaar door predikanten steelsgewijs bezocht. De Jezuïet David, in zijn Kettersche Spinnecop, zegt dan ook van België, dat men vaak bij den'stervende, eerst wanneer hij bewusteloos was, den pr.ester baalde ten einde te verhoeden, dat hij als ketter onder de galg begraven werd, maar dat de patiënt in zijn kettersch geloof stierf. Men raadplege A. C. J.

van Maasdijk, a. w., blz. 147 vv.

2) Zie evenwel Mémoire concernant le Protestantisme dans le duche de Limbourg au comiiiencement du XVlIle siècle, publ. par G. Goossens (Analectes pour l'histoire ecclés. de la Belgique, IHe Série, T. II, p. 77 s.) Een aanvulling tot het uitmuntende werk van Prof. E. Hubert, Les Etats Générau.r des Provinces Unies et les Protestants du Ducht de Limbourg pendant la guerre de succession d'Fspagne, Brux. 1904, waarin blijkt,

Sluiten