Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

Want in de zeventiende eeuw was de eenvoudigste christen gehecht aan een dogma, als logisch en natuurlijk resultaat van zijn persoonlijke overtuiging.

Er leefde in Nederland niet een onwetende menigte die, opgezweept door eerzuchtige geestelijken, weinig verlichten ijver en buitensporige warmte openbaarde voor vraagstukken, die voor het christelijk leven van zeer secundair belang zijn. Wie zóó denkt, verstaat niet den trap van verstandelijke en zedelijke beschaving, die Protestantsche bevolkingen vooral in Nederland destijds bereikt hadden. „In dien vervloekten uithoek", gelijk een Jezuïet ons gezegend en met martelaarsbloed besproeid land noemde, had de diepe reformatorische beweging een nieuw volk doen opstaan, een natie die den Heere vreesde, voor Zijn Woord beefde, en vóór alle dingen het koninkrijk Gods zocht. De geloovigen bemerkten gemakkelijk, dat men de uitdrukkingen hunner symbolische boeken moest verwringen, om er niet de herhaalde en formeele veroordeeling te lezen van alle conditioneele zaligheid, waarin de vóórgeziene verdienste van den geloovige op eenige wijze zich zou komen vermengen met het volbrachteen volmaakte werk van den Zaligmaker. Hun geloof trok zich samen in één naam, Jezus Christus; in één woord, genade ')• Dit volk had zich gekromd, zoolang Oldenbarnevelt het staatkundig knechtte. Het zou opstaan en hem omver stooten, toen hij de hand uitstak naar het heilig evangelie 2). Maar wie zou het leiden ?

Wanneer Da Costa in zijn zwanenzang de Nassausche

157 : op de schutterijen, die even als de bevolking grootendeels Contraremonstrant waren, viel niet te rekenen. 159: En een vrijheidlievend volk verstaat niet dat men het gelukkig maakt tegen zijn wil.

1) Groen van Prinsterer in straks te noemen werk, p. 68'.

2) „Het volk is het dat liem [Oldenbarneveld] heeft omgestort. Prins Maurits, toen hij den advokaat gevangen nain, misschien zelfs toen hij hem overga! om te sterven, volvoerde wat de meerderheid des volks van ganscher harte wenschte". Fruin.

Sluiten