Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

Ware men hier te lande toen voortgegaan op den door Ten Kate gebaanden weg, dan zou aan hem de eer beschoren geweest zijn, de vader der phonetiek te heeten; maar buitenslands kende men hem weinig of niet, en hier te lande was hij meer een gezag, dan een voorganger. Eerst nagenoeg eene eeuw later hielden Kinker en Bilderdijk , elkander op ondergeschikte punten bestrijdende, zich eenigszins met de physiologie der klanken bezig; doch allerlei beschouwingen over ng als eenvoudigen of samengestelden neus- of keelklank schenen het hoogste te zijn, wat men toen en later op dit gebied kon leveren. In Duitschland had intusschen Wolfgang von Kempelen een belangrijk werk over de physiologie der klanken geschreven l); maar het duurde nog tot het midden van onze eeuw vóór de phonetiek als eigenlijke wetenschap gegrondvest werd, en nog niet eens dadelijk werd zij als onmisbaar onderdeel der taalwetenschap erkend, zooals zij nu geworden is.

De vader der phonetiek in Duitschland was Ernst Brücke j). Zijn systeem werd bij ons in 't kort ontwikkeld door Dr. L. A. te Winkel 8) en nader getoetst door J. Pijnappel Gz. 4). Op hun voetspoor voerde Dr. W. L. van Helten de phonetiek bij ons op wat breeder schaal dan vroeger in de spraakkunst in '). Intusschen

van tong en lippen bij het uitspreken der klinkers en vormt zich vooral aangaande de medeklinkers eene duidelijke en tamelijk juiste voorstelling. Hij onderscheidt zeer juist de bij geheele afsluiting gevormde klanken, waartoe hij wegens de sluiting van den mond ook de goed door hem herkende neusletters m, n, ng en nk brengt, van de klanken, die door onvolkomen afsluiting gevormd worden. Die laatste onderscheidt hij in schelle, die wij nu sonore noemen, namelijk ! en r, en heesche, die wjj nu schuringsklanken heeten. De oorzaak van het onderscheid tusschen de stemhebbende en de stemlooze medeklinkers kent hij nog niet, daar hij de stembanden niet van het kraakbeenig strottenhoofd onderscheidt; maar wel herkent hij ze als zachte en scherpe, terwijl hij reeds zeer nauwkeurig de vorming der medeklinkers naar de plaats der vernauwing of afsluiting beschrijft, en daarnaar onze medeklinkers zeer juist verdeelt in lo. lipletters, 2o. lip- en tandletters. 3o. tand- of tandvleeschletters, 4o, verhemelteletters , 5o. keelletters en 60. de h „een scharpe uitblaazing van aadem." Het loont de moeite, eens na te gaan, wat Ten Kate, geheel op eigen wieken drijvend, op phonetisch gebied reeds gevonden heeft.

') W. von Kempelen, Mechanismus der menschlichen Sprache, Wien 1791.

*) Ernst Brücke, Grundztige der Physiologie urnl Systematik derSprachlaute, Wien 1856 (2de dr. 1876).

') Dr. L. A. te Winkel, in den Taalgids V (1863) bl. 233— 272.

*) J. Pijnappel Gz. in den Taalgids VI (1861) bl. 35—57.

') l)r. VV. L. van Helten, De klinkers en medeklinkers in de Xederlandsche taa\, Rott. 1875, bl. 10-31, 84-98.

2*

Sluiten