Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

wij, dac het scherp of acuut geaccentueerd is, of noemen het met een Grieksch woord oxytonon ; heeft het een oorspronkelijk langen klinker, dan heet het, naar het in het Grieksch gebruikelijke toonteeken, perispomenon (circumflexum). In beide gevallen paart zich dan aan de kracht van klemtoon ook eene rijzing of althans betrekkelijke hoogte van den stemtoon; maar gaat de kracht van klemtoon gepaard met daling van stem, dan noemen wij het woord zu>aar geaccentueerd of met de Grieksche benaming barytonon.

Yan de elf woorden met woordaccent in den boven aangehaalden zin nu hebben slechts vier het zinaccent, namelijk gaf, uur, (4e)tcijs en (ver)gis(te). Zij drukken de hoofdgedachten van den zin uit, namelijk de handeling (gaf), den tijd, waarop de handeling plaats had (uur), het voorwerp der handeling (bewijs) en de hoofdgedachte van de nadere bepaling van het voorwerp (vergiste). In een anderen zin zou ook allicht de handelende persoon met nadruk zijn aangewezen; maar hier is het de spreker zelf, die wel weet, dat het eene noodelooze aanmatiging zou wezen, indien hij op het hem aanduidende woord nadruk legde en het dus proclitisch bij het woord voor de handeling aansluit. Daar in dezen zin zich de tweede hoofdgedachte als eenigszins ondergeschikt bij de eerste aansluit, evenals de vierde bij de derde, splitst zich de zin in twee helften, gescheiden door eene korte pauze, die op niet waar ? volgt. Het muzikaal accent is daarmee grootendeels in overeenstemming. Van het laag ingezette ik rijst de stem plotseling bij gaf (oxytonon)t om dan weder met u te dalen; voor een zijn zoowel zonder klemtoon als laag van toon, maar met het zeer zwak geaccentueerde half rijst de stem weer, om met uur (perispomenon) het hoogtepunt te bereiken. Daarna daling met niet, en weer rijzing met waar, dat vooreerst als slotwoord van eene vraag verhoogden toon eischt, maar ook als eindklank van eene periode vóór eene pauze door toonverhooging aanduidt, dat de volzin nog niet geheel voltooid is. Na de pauze wordt de stem weer laag ingezet, maar bij de tweede lettergreep van bewijs (perispomenon) bereikt zij weer eensklaps haar hoogtepunt en dan daalt zij geleidelijk tot aan het einde van den volzin, zoodat de lettergreep git van vergiste, die klemtoon heeft, toch in lagen toon (als barytonon) wordt gesproken. In onze taal is over het algemeen (slechts met uitzondering van de vraagzinnen) het muzikaal accent dalend, tegenover sommige andere talen, zooals bv. het Fransch, waar het over het algemeen rijzend is.

Sluiten