Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

periode der taal woorden geweest, en ter onderscheiding van andere suffixen noemt men ze daarom „zelfstandige afleidingsuitgangen."

Die overgang van woord tot afleidingsuitgang is geen verschijnsel van het verleden alleen. Wat vroeger in de taal heeft plaats gehad, heeft er nog altijd plaats: het komt er slechts op aan, het op te merken. Men denke bv. aan het woord loos, dat in de meeste spraakkunsten onder de afleidingsuitgangen wordt opgegeven , ofschoon het toch ook nog als adjectief bestaat in uitdrukkingen als looze schelm, looze gaat, looze noot. In de eerste uitdrukking echter heeft het reeds eene geheel andere beteekenis (die van „ bedrieglijk"), in de tweede nadert het eonigszins tot diezelfde beteekenis , en in de derde, waar het nog do oorspronkelijke beteekenis van „ledig" heeft, begint het te verouderen, zoodat weldra de uitgang loos met de beteekenis , die hij bv. in ouderloos, moedeloos, hopeloos, eerloos heeft, van het adj. loos door eene breede kloof zal gescheiden zijn.

Tegenover hopeloos en eerloos staan hoopvol en eervol, en meer en meer neemt het aantal samenstellingen met vol toe, evenals die met rijk (bv talrijk, roemrijk, luisterrijk, glansrijk, schaduwrijk , bladerrijk). Gebruikt men die woorden, dan denkt men nauwelijks meer aan de eigenlijke beteekenis van vol en rijk, want een eervol ontslag is niet juist een ontslag vol eer, eene talrijke menigte wekt niet meer de gedachte aan rijkdom van aantal op.

Zooals het in onze taal ging en gaat met het ontstaan van afleidingsuitgangen uit woorden , zal men het ook vinden in alle andere Germaansche talen en ook, doch zeldzamer, in do Romaansche, toen deze nog in wording waren en op het punt van afleiding minder verateend dan tegenwoordig. Het Latijnsche substantief mens (geest) is in het Fransch geheel verdwenen, maar adverbia op ment bestaan er nog in overvloed en kunnen er nog steeds gevormd worden. De oude samenkoppeling prudente mente is prudemment geworden, enz. Ook het Germaansche adj. hard (d. i. sterk, later verzwakt tot „zeer") komt onder den vorm ard nog als uitgang van verschillende Fransche woorden, als richard, bavard, communard, canard, enz. voor.

Het vierde van de woorden , die wij tot uitgangspunt voor onze bespreking kozen , offerblok doet ons weer met twee andere schijnbaar enkelvoudige, maar inderdaad toch samengestelde woorden kennis maken , die ook eenen overgang van samenstelling tot afleiding

Sluiten