Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

toon het Noordhollandsch het op het Zuidhollandsch, misschien ook bij leunen en steunen, maar zeker niet bij druk en rat, want een Amsterdammer, die minder beschaafd spreekt, zal altijd drok en rot zeggen. Voor Van Lennep, met zijne overhelling tot losheid in het spreken en schrijven, was dat zelfs eene reden om drok boven druk te verkiezen, maar zijne poging om in dit woord de o te typeeren schijnt mislukt. En toch was er in een homoniem druk eene aanleiding geweest om drok te doen overheerschen, zooals die er misschien voor rat was in een homoniem rot. Evenals leugen naast logen, staat ook meulen naast molen, maar reeds lang heeft de beschaafde spreektaal molen aangenomen , in strijd met de meeste dialecten van ons land , terwijl daarentegen juist leugen bezig is de overwinning te behalen op logen. De verklaring van die voorkeur ligt buiten het gebied der phonetiek. En hoeveel zal daar niet buiten liggen bij allerlei klankverschijnselen der oudere taal, die wij nu nog, schoon vaak te vergeefs, langs phonetischen weg trachten te verklaren!

Wat is de reden , waarom vele Hollanders, die regelmatig (oorspronkelijk in navolging van de Brabanders) de ü als ui uitspreken, dueend blijven zeggen en een lastigen knaap een duvelschen jongen noemen t Er moet in den tijd, toen de Hollanders dien wt-klank begonnen aan te nemen en dus alle woorden zoowel met u (door de ouderen) als met ui (door de jongeren) hoorden uitspreken, eene reden zijn geweest om bij duzend en duvelsch op het oudere standpunt te blijven staan en voor zich en vele latere geslachten tevens deze klanken bij die woorden te kiezen. Tegenwoordig echter is men weer op weg ook bij die woorden de u door de ui te vervangen, naar 't schijnt geleid door de neiging tot klankvereenvoudiging, de gewichtigste drijfveer tot klanktypeering.

Daardoor toch verdwijnen gaandeweg uit de beschaafde spreektaal vormen als waereld, kaerel, paerel en paers, omdat de gerekte open ae-klank vóór de r, schoon ook in 't Hollandsch phonetisch ontstaan, te zeldzaam is geworden om zich te kunnen handhaven naast de dubbelvormen met gerokte gesloten e of a: wereld, kerel, parel en paars. Zoo verdwijnt dus uit onze beschaafde spreektaal het klankverschil tusschen de ae (gerekte open e) en de e (gerekte gesloten e), terwijl het onderscheid tusschen gerekte en korte open e zich tegenwoordig nog maar alleen handhaaft bij vaers, misschien om verwarring met het homonieme versch te voorkomen. De Gronin-

Sluiten