Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

Toenadering tusschen Noord- en Zuid-Duitschland.

nieuwe Pruisen ook door de inwendige organisatie, door de verandering in de verhouding van den staat tot zijn onderdeelen. Weliswaar was er geen sprake van gelijkvormigheid naar Fransch model, maar lan de autonomie der provinciën, welke vroeger zoo groot was geweest, dat elke provincie bij de regeering vertegenwoordigd werd door een eigen minister, was nu een einde gemaakt, en, wat nog meer beteekende, ook financieel wilde de regeering den staat één maken. Het groote werk der Pruisische regeering in de dagen tusschen 1815 en 1880 was het tot stand brengen der toleenheid van de geheele monarchie. Maar om deze, welker gebiedende noodzakelijkheid niet kon worden ontkend, te verwezenlijken, moesten overeenkomsten worden aangegaan met de staten, wier gebied tusschen het Pruisische iulag. Dat heeft aanleiding gegeven tot de schepping van die merkwaardige instelling, welke meer dan iets anders tot het tot stand komen der Duitsche eenheid heeft bijgedragen, liet Duitsche Tolverbond. Snel ging het niet en verbitterd was de tegenstand welken het ondervond, en vele waren de middelen waarmede andere Duitsche regeeringen liet zochten krachteloos te maken. Maar met taai geduld bleven de voorstanders er aan arbeiden en staat voor staat opnemen, tot dat eindelijk het geheel tot stand kwam, ongeveer op den voet waarop het thans bestaat. Ook, evenzoo als thans, met uitsluiting van Oostenrijk, welks Duitsche landen ook toen reeds golden als economisch afgescheiden van Duitschland en verbonden met Zuid- en Oost-Europa. Ook de Hanzesteden bleven er toen buiten; de exceptioneele positie van Hamburg vooral, dat hoe langer hoe meer aandeel in den wereldhandel kreeg en een groot entrepot van en naar overal heen verzonden waren begon te worden. verklaarde dit toen genoegzaam.

Maar noch deze, noch andere afwijkingen van het beginsel deden het werk schade. Het was zoo hecht en zoo stevig gevestigd in den aard van het Duitsche materieel leven, dat noch de niets eerbiedigende revolutie, noch de slechts politiek kennende reactie, uoch de oorlog tusschen Noord en Zuid en de daarop volgende tijdelijke scheuring van Duitschland het konden omverwerpen.

Het belangrijkste gevolg van het Tolverbond is misschien niet zoozeer de tegenwoordige materieele bloei van Duitschland geweest, als wel het feit, dat de economische vereeniging van geheel Duitschland een einde maakte aan de scherpe afscheiding tusschen Noord en Zuid. Die afscheiding was zoo oud reeds, dat zij in de natuur zelf, in de

Sluiten