Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

I

dolhuis toescheen! Geen wonder, dat de caricatuurteekenaars zelden zoo rijke stof gevonden hebben!

Met dat al lag er iets diep tragisch in, dat geheel Europa en de middelpunten der Europeesche beschaving in zulk een toestand konden geraken! Hoe ondragelijk moet in werkelijkheid niet de toestand geweest zijn, die schijnbaar zoo rustig verdragen was! Welk een druk moet niet door het bestuur zijn uitgeoefend, dat thans overal was omvergeworpen. Zeker, er was tengevolge der Februaridagen op eens een paniek ontstaan, en een paniek is aanstekelijk! Maar toch, dat letterlijk niemand tot bezinning wist te kotnen, iedereen zich liet medesleepen, dat zelfs zij die zich lang hadden voorbereid om bij de eerste gelegenheid naar voren te treden, thans den stroom volgden zonder dat zij wisten waarheen, dat alles zoo anders liep dan iedereen gedacht had, dat kon alleen daarvan komen, dat niemand zich in de oude, nu omvergeworpen maatschappij gelukkig en op zijn plaats had gevoeld

Want, dat was het eigenaardige der omwenteling van 1848, dat zij bovenal de oude maatschappelijke verhoudingen omverwierp en voor een oogenblik een algemeeue gelijkheid schiep, die op vele plaatsen uitliep in tijdelijke heerschappij van de minst ontwikkelden of liever van hen die de minst ontwikkelden het handigst wisten te leiden. Er ontstond een democratie, maar alleen voor het uiterlijke, een democratie in den slechtsten vorm, welke niemand lang kon verdragen en die op den duur tot niets dan tot algemeene reactie kon voeren.

Merkwaardig stak bij dien chaotischen toestand de kalmte af van die landen, waar de revolutie, om zoo te zeggen, geen bodem vond. In Zwitserland, omdat liet zijn omwenteling zoo juist had gehad". l)e volledige zegepraal der liberale of, zooals de conservatieven zeiden, radicale beginselen, maakte daar elke verdere beweging in die richting overbodig; en voor een poging tot reactie was het allerminst tijd. Eerder behoedde het losbreken van den storm in Frankrijk en Oostenrijk Zwitserland voor nieuwe beroeringen. Terwijl zijn geheele omgeving in anarchie verkeerde, kon het rustig aan den opbouw der nieuw ontstane toestanden arbeiden.

Ook in België was de overtuiging, dat de politieke toestand volkomen beantwoordde aan de behoeften van het oogenblik, zoo sterk, dat niemand ernstige aanstalten maakten om dien omver te werpen. En in Nederland waren wel grieven genoeg tegen de regeering, maar geen die de natie in sterke beweging brachten. Elke grief die er

18

i

Sluiten