Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

met mmder vooruit; terwijl het verkeer, dat er tot nog toe voor een goed deel zeer primitief was geweest, door den bouw van spoorwegen buitengemeen werd bevorderd. Het eigenaardige feit deed zich voor, dat in 1859, toen op Java nog nimmer een locomotief gezien was,' op Cuba al 800 kilometer spoorweg waren aangelegd, waarvan vier vijfden voor het verkeer geopend waren!

Naast de tabak was suiker er een hoofdproduct, waarvoor telkens nieuwe streken in kuituur werden gebracht. Ook Puerto Rico bleef ouder het gezegend klimaat zijn naam eer aandoen. Het getal slaven was er ook naar verhouding der blanken en vrije kleurlingen aanzienlijk minder dan op het groote eiland, wat eerder als een voordeel kon aangemerkt worden. Maar het stelsel van regeeren uit liet moederland, door elkander snel opvolgende ambtenaren, het stelselmatig weren der creolen uit liet bestuur en het onthouden vau elke vertegenwoordiging leef in beide eilanden aanleiding tot een ontevredenheid geven, waar misschien zelfs de nu nog sterke loyauteit der inwoners niet tegen bestand zou blijken.

Misschien zou onder een ander stelsel de andere Spaansche kolonie, ce archipel der Philippijnen, in deze jaren een ware goudmijn hebben kunnen worden, vooral daar de Spaansche regeering er in slaagde de zeerooverijen der Soeloe-eilanders, die er een ware plaag waren, zoo niet geheel uit te roeien, dan toch met zeer goed gevolg te bedwingen, en veiligheid een hoofdvoorwaarde voor de welvaart was. De inlandsche bevolking nam er, juist in die dagen, sterk toe; al waren misschien de wonderbaarlijk afwisselende statistische opgaven der regeeriug daar nog minder te vertrouwen dan in het moederland of op Cuba, zij wijzen toch op een vermeerdering van minstens 20 percent. W el is dat in zulk een klimaat bij de betrekkelijk gemakkelijke wijze om in het levensonderhoud te voorzien, in een tijd van twaalf jaren niet buitengemeen. — men denke slechts aan Java, — maar het bewijst toch, dat de bevolking in dragelijke toestanden verkeerde. Toch bleven de Plulippijnen een vrij vergeten hoek der wereld, naar verhouding meer dan eenig Spaansch land. Eu ook Spanje zelf is, al werd er na het einde van den Maroccaanschen oorlog onder de groote mogendheden gesproken over zijn opneming ouder haar getal, daarom toch nog geen hoofdfactor in het Europeesch samenleven geworden. Zelfs het op zich zelf met ongelukkig te noemen feit, dat het zoo weinig den terugslag ondervond der Europeesche bewegingen, en dat de eigen inwendige bewe-

Sluiten