Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

lijnen werden aangevangen, maar geen een voltooid, zelfs niet die, welke de beide hoofdsteden, Lissabon en Oporto, moest verbinden.

Zoo bood Portugal in deze periode liet zonderlinge schouwspel aan van een land, met uiterst moderne constitutioncele instellingen, dat economisch nog niet verder gekomen was dan honderd jaar te voren, toen Pombal het op eens uit zijn middeleeuwschen toestand had zoeken te rukken, maar daarin slechts ten halve was geslaagd. Zelfs de grondslagen voor een regelmatig belastingstelsel ontbraken, er bestond niet eens een kadaster. Natuurlijk dat op die wijze ook met Portugals commercieele afhankelijkheid van Engeland niet kon gebroken worden.

Terwijl overal in Europa, zelfs in Spanje, het moderne leven begon, bleef in Portugal, niettegenstaande het zeer moderne uiterlijk van zijn constitutioneel!-li staatsvorm. feitelijk alles bij het oude. En er was niemand, die begreep dat op het economisch terrein de hervorming beginnen meest, dat geen liberale constitutie kon baten, dat zelfs geen revolutie beterschap kon brengen, zoolang de economische grondslagen van het volksleven zoo onbruikbaar waren.

Met zulk een bijna elke hoop op verbetering uitsluitenden toestand vergeleken, was zelfs die van Italië hoopvol te noemen, al was die ook op het oogenblik erger dan hij ooit was geweest, zelfs in de donkerste jaren der laatst verloopen eeuwen. Want die toestand was te slecht om lang te kunnen blijven bestaan, en hij werd niet met onverschilligheid verdragen, maar onder voortdurend verzet van bijna de geheele bevolking. Alleen het buitenlandsch geweld hield dien toestand staande; gelukte het eenmaal dat te overwinnen, dan kon men bijna zeker zijn daar het nieuwe leven te zien ontwaken, dat thans verhinderd werd zich te ontwikkelen.

\oor het oogenblik echter was de toestand vreeselijk. Op het enkele Piëmont na, lag het geheele land onder den last van de meest meêdoogeulooze tirannie, welke tot nog toe ooit een land in Europa had ondervonden, een tirannie, te meêdoogenloozer, omdat hij, die haar uitoefende, haar geen oogenblik durfde te matigen, in het bewustzijn, dat het dan zelf met hem gedaan zou zijn. Want het was niet een vijandelijk volk, dat dien druk uitoefende, maar een in een regeering belichaamd stelsel, het in Oostenrijk zetelend bureaucratisch centralistisch stelsel, dat nergens in wortelde dan in een door reactionnaire ambtenaren en militairen gedragen traditie. De dragers daarvan

42

Italië in de jaren der reactie.

Sluiten