Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

444 Leerlingen van Xenophanes. De mysteriën.

Zulke stoute denkbeelden, die met al het bestaande in lijnrechten strijd waren, konden in den boezem van het volk nog geen wortel schieten. Xenophanes had wel eenige scherpzinnige denkers tot aanhangers, maar de groote menigte was volkomen onverschillig omtrent zijn persoon en zijne wijsbegeerte. Na een onrustig leven stierl hij te Syraeuse. meer dan negentig jaren oud.

Zijne leerlingen Parmenides, Empedocles. Zeno en anderen ontwikkelden door middel van de redeneerkunst zijne stellingen tol een afgerond wijsgeerig systeem.

Terwijl de verlichte geest der wijsgeeren het gebouw der oude Grieksche "odenmythen ondermijnde, spanden adel en priesterdom al hunne krachten in om dit verder op te trekken. De zoogenaamde mysteriën, de met vele geheime plechtigheden vergezelde dienst van Demeter en Dionysus, die uit den natuurdienst der Pelasgen in de latere Grieksche godsvereering was overgegaan, bewees hun hiertoe belangrijke diensten. Er bestonden verschillende graden van inwijding in die geheimenissen. De mysteriën hielden zich bezig met de beantwoording van zeer diepzinnige vragen op het gebied van den godsdienst, omtrent de betrekking tusschen de menschen en de goden, omtrent den toestand der zielen na den dood. De vereering van Demeter, en de betrekking tusschen Demeter en Persephone gaf hun daartoe aanleiding. Leer en plechtigheid waren gedeeltelijk van oosterschen oorsprong.

«Lucianus zegt, dat in de mysteriën zoowel de verschrikkingen der onderwereld als het leven der zaligen aanschouwelijk werden voorgesteld. In de eerste plaats werd men, volgens hel bericht van Plutarchus, op doolpaden geleid en tot een moeitevol rondloopen. tot meer dan één gevaarlijken, vruchteFoozen gang in de duisternis gedwongen. Hierop volgden allerlei verschrikkingen, zoodat men huiverde en sidderde, het angstzweet voelde uitbreken en met ontzetting geslagen werd. Hij, wien voor het eerst de toegang tot de mysteriën verleend werd, waande zich in den toestand van een stervende verplaatst. Men hoorde allerlei vreemde geluiden en vernam den dollen klank der pauken; men zag de spooksels van de onderwereld en de fakkels der Eumeniden. Maar met deze verschrikkingen was de plechtigheid, althans voor de ingewijden van den hoogsten graad, nog niet ten einde. Uit de duisternis brak eensklaps een helder licht te voorschijn, men zag helder verlichte landouwen, waarop stemmen en heilige woorden zich deden vernemen. dansende gestalten en andere heerlijke verschijningen zich vertoonden. De verschrikking en de nacht waren voorbij gegaan. Men zag de vromen, met den mirtekrans op het hoofd, in de heerlijkheid van het . nieuwe licht langs de velden der gelukzaligen wandelen." *

De geheimzinnige feesten, die met de mysteriën verbonden waren, oefenden op het volk eene groote aantrekkingskracht uit; zij waren ten gevolge hiervan dikwijls een middel in de hand der machtigen om op het volk te werken, liet vieren van de mysteriën werd tot een voorwerp van staatszorg verheven. De meest beroemde mysteriën waren die van Eleusis in Attica, ook de Eleusiniën genoemd, waarbij de tweede archont van staatswege het voorzitterschap bekleedde. Haar opperpriester inoest steeds behooren tot de oud-adellijke Atheensche familie der Eumolpiden, in wier geslacht deze priesterlijke waardigheid erfelijk was.

*) Max Duncker.

Sluiten