Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

Begunstiging van de protestanten. Dood van Sigismund Augustus.

na hare kroning, in liel jaar 1551. In die dagen werd eene giftmengster als tooveres ter dood gebracht, wier laatste bekentenissen eene zware verdenking op koningin Bona laadden. Bovendien verdween Bona s lijfarts, de Italiaan Lionardo Monti, korten tijd na den dood van Barbara, aan wie hij in hare laatste ziekte eene bijzonder in het oog vallende zorg gewijd had.

Sigismund Augustus was een krijgshaftig vorst. Tuk op genot en tot verkwisting geneigd, gelijk alle Jagellonen, zou hij zich gaarne in vrede aan de genoegens van het holleven hebben overgegeven. Doch hij zag zich genoodzaakt vele oorlogen te voeren, van welke wij die inet Rusland en Zweden reeds in de Zweedsche geschiedenis vermeld hebben. Boze krijg ontstond daardoor, dat hel hoofd van de orde der zwaardbroeders, Gotlhard Kettler, het voorbeeld van hertog Albrechl van Pruisen volgend, een wereldlijk hertogdom stichten wilde. Ten einde als leenman van de Poolsche kroon erfelijk hertog van Koerland te worden, liel hij Lijfland aan den koning van Polen over (15G1). De uitslag van den met afwisselend geluk gevoerden strijd was, dat Estbland aan Zweden, het eiland Oesel aan Denemarken kwam en dat Lijfland voortdurend een twistappel tusschen Zweden en Polen werd.

Van meer beteekeuis voor de wereldhistorie dan Sigismunds krijgsdaden was zijne godsdienstige richting.

Sigismund was, na Barbara's dood, uit staatkundige beweegredenen, in bet jaar 1553 in den echt getreden met Catharina van Oostenrijk, de weduwe van Frans Gonzaga, hertog van Mantua. Dat huwelijk was verre van gelukkig. Catharina's lichamelijke en geestelijke eigenschappen trokken hem beide even weinig aan, en bij koesterde van zijne gemalin, die aan vallende ziekte leed, een althans verschoonbaren afkeer.

In de armen van de schoone protestantsche Barbara Gizanka, stelde de hartstochtelijke en naar liefde smachtende vorst zich voor het gemis van huwelijksheil schadeloos, en hij was wellicht den protestanten zoo gunstig gezind, wijl Barbara hunne geloofsovertuiging deelde, terwijl Catharina eene ijverige katholieke was. Wel bood hij weerstand aan den aandrang van Barbara om zelf tot het protestantisme over te gaan, maar in het jaar 1563 vaardigde •»ij een edict uit, waarbij aan al zijne onderdanen volkomen vrijheid van belijdenis werd toegestaan. Kort voor zijn dood, in het jaar 1572, werd dit edict nog eenmaal vernieuwd.

Tengevolge van Sigismund Augustus' verdraagzaamheid werd Polen het toevluchtsoord van alle protestantsche sekten, die in de overige Europeesche landen ten bloede toe werden vervolgd, doch die de haar verleende vrijheid misbruikten om elkaar onderling met de grootste verbittering te bestrijden. Allen te samen keerden zij bare woede tegen de socinianen, die de leer derDrieëenheid en van de Godheid van Christus verwierpen, en tegen de papisten; maar alleen in hun haat legen deze vijanden waren zij eensgezind, overigens leefden zij onderling in een onafgebroken strijd.

Dewijl bij de snelle uitbreiding der hervorming in Polen — reeds in het jaar 1567 hadden de protestanten de meerderheid in den senaat —- de nieuwbekeerden gedeeltelijk tot deze, gedeeltelijk tot gene sekte loetraden, was het protestantisme oorzaak, dat het altijd smeulende vuur der oneenigheid onder de Poolsche edelen feller dan ooit opvlamde. Op de landdagen kwam het tot de grofste twisten en de verwarring in het Poolsche rijk werd dagelijks grooter.

Sigismund Augustus had zijn 72' levensjaar bereikt, toen hij den 7e" Juli 1572 stierf. Zijn dood was de vervulling van de voorzegging der astrologen, die beweerden reeds sinds lang zijn sterfjaar en bet uitsterven van den stam der Jagellonen in de sterren gelezen te hebben. Zoo werkte zijn dood krachtig mede om bet bijgeloovig hechten aan de uitspraken der slerrenwiehelaren te versterken.

Sluiten