Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

VIJF EN TACHTIGSTE HOOFDSTUK.

Uitgestrektheid van Polen. Mededingers naar de kroon. Aartshertog Ernst. Hendrik van Anjou. Johan III. Verkiezingsstrijd. Kuiperijen van den bisschop van Valence. De koningskeuze op het veld van Praga. Nieuwe beperkingen van de koninklijke macht. Hendrik van Anjou. Zijne ydele beloften. Zijne vlucht en afzetting. Verkiezing van Stephanus Bathory. De kozakken van den Dnieper. Oorlog met Rusland. Stephanus' weldadige regeering. Zijn dood. Nieuwe twisten om den troon. Verkiezing van Sigismund III. Wasa en Maximiliaan. Maximiliaan verdreven. Sigismund gekroond. Zijn karakter. Oorlog met de Zweden en de Tataren. Zamoyski. Sigismunds verbintenis met het huis Habsburg. Oproeren. Vergeefsclie poging om de Russische kroon te verwerven. Strijd tegen de Osmanen en de Tataren. Dood van Sigismund. Pruisen. De onnoozele hertog AUjrecht Frederik. De regenten. Keurvorst Johan Sigismund, hertog van Pruisen. De hervorming in Pruisen. De steden De wetenschap. Coperuicus.

De Poolsche koningstroon stond na den dood van den laatsten der Jagellonen ledig. Vele vorsten sloegen daarop een begeerig oog en boelden tol bereiking van dit doel om de gunst des adels. Zij werden verlokt door den uiterlijkJn glans der kroon, en bedachten niet, d;-t daarmede eene zeer twijfelachtige macht en geen gering gevaar was verbonden.

Het was voor menig vorst dan ook een al te verleidelijk denkbeeld, de heerschappij over het machtige en uitgestrekte Poolsche rijk te aanvaarden. Welke uitgestrekte landstreken omvatte Polen in dien tijd! Hel eigenlijke Polen Lithauen, Volhynië, Podolië, de Ukraine, groote streken lands aan de overzijde van den Dnieper, Rood-Ruslaud tot in de nabijheid van de Zwarte Zee een zeer groot deel van Pruisen en dus het land tusschen de Oostzee en de Zwarte Zee vormden het koninkrijk Polen, welks vorst tevens opperleenheer van de hertogdommen Pruisen, Lijfland, Koerland, en van een deel

van Walachije was. ,v

Keizer Maximiliaan II begeerde de kroon voor zijn zoon Ernst, Karet IX van Frankrijk voor zijn broeder Hendrik, den hertog van Anjou, Johan 111 van Zweden voor zich zelf of voor zijn toen eerst zesjarigen zoon Sigismund, en ook andere vorsten van minder beteekenis, zooals de keurvorst van baksen, de markgraaf van Anspach, enz., traden als mededingers op. De adel splitste zich in twee partijen. Vele Lithausche edelen meenden, dat men den Kussischen czaar moest kiezen, 0111 voorgoed een einde Ie maken aan den oorlog tecen Rusland, anderen, dat men de rechten van de vrouwelijke linie der Ja"ellonen niet uit hel oog verliezen mocht, weder anderen wilden een Poolsch edelman op den troon plaatsen, en wendden hunne blikken naar den woiwode van Krakau, Johannes Firley, het hoofd der Calvinisten. Doch hiertegen verzetten zich eenparig alle Lutheranen, die liever een katholiek dan een gereformeerde wilden gehoorzamen.

Van deze partijtwisten trokken de gezanten der vreemde vorsten partij, om elk voor zijn heer een aanhang te winnen. Zij wedijverden met elkaar in het doen van de schitterendste beloften. De slimsle van al deze onderhandelaars was de Fransche gezant, Jean de Montluc, bisschop van valence.

Sluiten