Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

Strijd om den troon. De bisschop van Yalence. Het veld van Praga.

Met eiken dag groeide de invloed der Fransche partij aan. Reeds waande de bisschop van Valence zich zeker van de overwinning, toen eensklaps het bericht van het gebeurde in den Barlholomeüs-nachl uit Parijs (e Krakau aankwam en bij alle protestanten de grootste verbittering tegen de aanleggers van den moord verwekte. De Fransche candidaat scheen alle kans verloren te hebben, maar de bisschop van Valence wist raad. Eerst loochende hij de geheele geschiedenis van den Barlholomeüs-nacht; daarop, toen dit niet langer mogelijk was, verzekerde hij in een aantal vlugschriften, die hij verbreiden liet, dat hel gerucht de zaak overdreven had, en dat buitendien Hendrik van Anjou, die in godsdienstige verdraagzaamheid zelfs keizer Maximiliaan II overtrof, aan den moord volkomen onschuldig was. "ij wist het zoover te brengen, dat de Lutherschen reeds daarom de zijde van den Franschen prins kozen, dewijl de Calvinisten hem als den moordenaar van hunne geloofsgenoolen haatten. De streng katholieken waren buitendien reeds gunstig jegens hem gezind.

Eindelijk moest er eene keuze gedaan worden. De adel be«loot, op het veld in de nabijheid van Praga bij Warschau een grooten rijksdag te houden. Deze werd dan ook den Sc" April 1573 geopend. Het was een ware Poolsche rijksdag; zoo roerig ging het er toe, dat men meermalen vreezen moest, dat de verschillende partijen elkander met den sabel in de vuist te lijf zouden gaan. Slechts met groole moeite werd de orde althans eenigermate gehandhaafd.

De verschillende gezanten traden op. om in lange redevoeringen de voortretlelijke hoedanigheden hunner candidaten op te vijzelen; met hel meeste beleid ging ook hier weer de bisschop van Valence Ie werk, die een uitstekend redenaar was en zijn Hendrik van Anjou niet genoeg wist te roemen. Hij overtrof alle overige gezanten in schitterende beloften, waaromtrent hij zelf overtuigd moest zijn, dat ze nooit vervuld konden worden. Maar hij bereikte zijn doel; aan zijne redevoering viel eene waarlijk onstuimige toejuiching ten deel.

Nog eens werd hel voorstel gedaan om een geboren Pool van aanzienlijken huize op den troon te plaatsen, doelt terstond gingen daartegen krachtige stemmen op. Door zulk eene keus — meenden velen — zou het geslacht van den nieuwen koning boven de andere adellijke geslachten verheven en de onderlinge gelijkheid van den adel verbroken worden. Dewijl geen der edelen een ander de kroon gunde, wilde elk hunner liever een onbekenden vreemden prins zonder de minste verdienste dan een verdienstelijken Pool op den troon plaatsen.

De onderhandelingen werden gerekt; de senatoren kwamen in eene voor hen opgerichte houten loods bijeen om te beraadslagen. In plaats van zich echter met elkander Ie verstaan over den persoon van den te benoemen koning, stelden zij onderling de voorwaarden vast, waarop de nieuwe vorst benoemd zou worden, en ook hierover konden zij hel niet gemakkelijk eens worden. Handhaving van de vrijheid der koningskeuze — de vorsl zou niet eens het recht hebben om zijn opvolger voor te dragen - en beperking van de koninklijke machl waren de voornaamste liepalingen, waarop algemeen werd aangedrongen. Men kwam overeen, dal de nieuwe koning steeds door 16 senatoren omringd zou zijn, dat hij zonder hunne toeslemming niets mocht doen, dal hij ook de ridderschap alleen met toestemming der stenden ouder de wapens roepen mocht, dal het hem verboden was, ambten en waardigheden weg te schenken of zonder toestemming van den senaat en de ridderschap in het huwelijk te treden.

Den bisschop van Valence duurde deze beraadslaging te lang; hij bewerkte, dat de Masovische adel de loods van den senaat omsingelde en onder luid geschreeuw eischle, dal men lot de verkiezing zou overgaan. Hierop besloot de senaat, dat de gezamenlijke ridderschap zich naar hare kwartieren begeven en, na beraadslaging met de bisschoppen en de woiwoden, schriftelijk hare stemmen inleveren zou.

Sluiten