Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

meer houdt van zedelijke schema's dan van de onberekenbare verscheidenheid, 't onbegrensd ontwikkelingsvermogen der menschelijke gevoelens.

Misschien bestaat er een harmonie der dingen, een evenwicht aller zedelijke machten; misschien is goed en kwaad iets meer dan een betrekkelijk begrip met de maatschappij geboren, naar de maatschappij gewijzigd; misschien is er een Wet der wetten, — maar wie weet het? Wat ge weet, vat het al samen, waag de uiterste gevolgtrekkingen: waar is de Wet? Wat leidt er ons naartoe? Welke brug over den afgrond? — Ja, de «goddelijke idee" van het heelal is misschien geen schim, — maar welk menschelijk oor kan duidelijk het gezang der sferen vernemen ? Eerst dan, wanneer we onze oogen sluiten voor de wreede grootschheid van het leven, — als ging ons hartje stukpopelen! — eerst dan meenen we, dat we een algemeene waarheid in een kooitje kunnen vangen; dat we dat leven kunnen meêdragen in het doosje van ons braaf-verzoenend optimisme.

Ik neem aan, dat de neiging van den geest naar «wetmatigheid", naar eenheid, bestaat, en reden van bestaan heeft, en dat een overdreven wantrouwen tegenover die neiging zwakheid zou wezen. Zij is een middel van het verstand om altijd meer wereld in zijn bezit te krijgen, in zijn macht te bewaren. Maar zij wordt gevaarlijk, als zij den mystischen achtergrond aller wetenschap vergeet, als zij den geest gevangen houdt in zachtkleurigen waan, geboeid door zijn eigen ver-

Sluiten