is toegevoegd aan uw favorieten.

Oud en nieuw

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

In zaken van geloof en van godsdienst gold hem als hoogste beginsel: „Wie der Fürst lehrt, soll das Volk glauben". En in de toepassing daarvan, stoorde hij zich niet aan de heiligste rechten, bleef hij doof voor alle klachten, al waren die nog zoo gegrond. Het volk, van zijn herders beroofd, kon op den duur den nieuwen paus met zijne gewapende trawanten geen tegenstand bieden; ineer inspanning vorderde het bekeeringswerk in de kloosters, daar de kloosterlingen innig gehecht bleken aan het oude geloof en voorbeelden waren van orde en tucht. Zij beriepen zich op keizerlijke privilegies, op de plechtig bezworen stukken, waarin hun recht van bestaan was erkend. Maar niets baatte tegen list en geweld. Niet minder dan 68 abdijen en kloosters werden gesaeculariseerd; en de laagheid waarmede men vooral tegen de weerlooze nonnen te werk ging, schreit ten hemel. Zoo toonde de hertog zich „excellent chrétien". Slechts op één punt heeft Groen bijna de volle waarheid gezegd: il était très-exclusif dans ses opinions ultra-Luthériennes." In de geloofsgeschillen over het Avondmaal, over de rechtvaardiging, over den vrijen wil, over den persoon van Christus, hield de hertog nog meer vast aan het Lutheranisme, dan Luther's leerlingen zelf, de theologen van Wittenberg en van Leipzig. Maar bovenal de Zwinglianen en Calvinisten waren hem altijd een gruwel. Wee dengene, die in zijne tegenwoordigheid op den keurvorst van de Palts eene lofspraak had gehouden, gelijk wij die zooeven uit den mond van Groen hebben gehoord!

Ja, dit vooral mag allerminst aan onze aandacht ontsnappen. Wat toch hebben wij in deze schetsenreeks met dagheldere klaarheid gezien? Dat de auteur der Archives sympathiseert met alles wat strijd voert tegen Rome. Wel heeft hot Calvinisme de eereplaats in zijn hart. wel ziet hij in de zegepraal, die het later in deze landen behaalt, eene bijzondere gunst van den hemel; maar toch, ook over alle andere fracties van het Protestantisme — en men