Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

hoofdstad tegen sluipmoordenaars, voor de zindelijkheid der straten, voor het leger, voor de belangen van den boekhandel. Verwonderlijk veel is dat, wat hij tot stand bracht: doch van zijne schitterende hervormingen overleefde hem bijna geene". . . enz.

Hierbij bepaalt zich de algemcene schets die ons van 's ministers inborst en bestuur wordt gegeven. De bijzonderheden, die er nu nog volgen over „zijne voortvarendheid en het aantasten der van oudsher bestaande voorrechten des adels", en over de oorzaken van zijn wrok tegen de Jezuïten ga ik stilzwijgend voorbij. Het reeds geschetste beeld van Pombal wordt daardoor niet of weinig gewijzigd : een woord van afkeuring, ook over de schreeuwende gewelddadigheden van zijn bestuur op koloniaal- en handelsgebied — heb ik er niet in gevonden. Zulks moge kleurlooze behandeling der geschiedenis heeten: maar is die ter vorming van den leerling, van den onderwijzer geroeg? Ik twijfel er zelfs aan, of zij inderdaad den naam van kleurloos verdient. En was dan onze auteur, in het uitbrengen van zijn eigen gevoelen over andere personen en feiten, even schroomvallig?

Slechts op liet einde, waar de altijd nog raadselachtig gebleven aanslag op 's konings leven ter spraak komt, heeft de schrijver een tipje van den sluier gelicht, die de wreedheden des geweldenaars tot hiertoe voor den lezer verborg. „Eerst werd een zeer wreed vonnis voltrokken aan een aantal der aanzienlijkste personen, o. a. aan den hertog van Aveiro en aan den markies Tavoka, de hoofden der samenspanning. Daarop werd de orde der Jesuïten voor medeplichtig aan die misdaad verklaard en in geheel Portugal opgeheven." Daarmede is liet verhaal ten einde,

Kortheidshalve zal ik mij bepalen bij de nadere toelichting van een enkel punt: het de spo ti sm e van dezen minister. Dit despotisme vormt een hoofdtrek van Pombals bestuur ; daarvan had hij zoozeer zijne gedragslijn gemaakt, dat men

Sluiten