is toegevoegd aan uw favorieten.

Oud en nieuw

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

V.

't Is een bekend verschijnsel, dat in zoogenaamde tendenzgeschriften, eenige woorden, meestal van krachtigen klank, met zekere voorliefde door de schrijvers schijnen gebruikt, en herhaaldelijk bij hen plegen aangetroffen te worden. Niet minder zeker is het, dat in vele werken waarin de geschiedenis van Nederland in de 16e eeuw wordt behandeld, de woorden van Spaansche Inquisitie, plakkaten, erger nog, bloed-plakkaten als stereotiep zijn en diep indringen in 't geheugen der lezers. Die woorden eischen ook thans onze aandacht. Zij behelzen de ergste beschuldiging tegen het toenmalig bestuur der Nederlanden : en met de mindere of meerdere juistheid dier beschuldiging is ook ten nauwste verbonden de mindere of meerdere gestrengheid der vervolging om het geloof, als ook haar onwettig of wettig karakter.

Trouw volhardend bij de tot hiertoe gevolgde methode, zullen wij ook hier weder enkel te rade gaan bij protestantsche schrijvers van naam. Zij zullen ons zeggen, hoe wij te denken hebben over het wettig gebruik of het misbruik, wat er van bovengenoemde woorden bij 't behandelen onzer geschiedenis gemaakt wordt.

1°. De Spaansche Inquisitie. Hierover kan ik kort zijn. Die Inquisitie werd nooit in de Nederlanden ingevoerd: zij heeft daar nimmer bestaan. Haar naam was een schrikbeeld, door eene onruststokende partij in de 16e eeuw gebruikt, om op de gemoederen te werken. Wie 't niet gelooven wil, leze zelfs maar de acte van 't vermaarde Compromis door de verbonden Edelen in t voorjaar van 1566 onderteekend. Men belooft elkander daarbij onder eede, „het invoeren der Inquisitie te zullen beletten." Iets waarvan men de invoering wil beletten, is nog niet ingevoerd. 't Ware iets anders, zoo er uitvoering stond: maar dit staat er nu niet.

En toch. wat al konst van Rhetorica is er niet verspild

8