Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

onderzoek mistellen aangaande de geloofsvervolging in Nederland, gedurende het 44-jarig tijdperk, eindigende met den woesten beeldenstorm, 't eerste openlijk verzet tegen Filips' bestuur. De aard en de omvang dier vervolging moest zooveel doenlijk worden aangetoond: eene vroeger officieel gehandhaafde traditie, sprekende van immer rookende martelvuren, en van altijd met bloed overplaste schavotten, moest aan de waarheid worden getoetst. Ook eenige vroegere en latere schrijvers, wier werken als hoofdbronnen golden voor onze geschiedenis, konden niet onbesproken blijven. Op hun gezag steunde eene overdreven voorstelling, die wij dikwijls door hun eigen gegevens, dikwijls ook door de uitspraken van meer degelijke, onpartijdige schrijvers wederlegd hebben gezien. Ik geloof, wij zijn thans tot eenige bepaalde uitkomsten gekomen: 't is onnoodig die nog eens te herhalen.

Zeker, men mag het betreuren, dat de geloofseenheid in ons land verbroken werd. Met het behoud dier eenheid ware, naar mijne overtuiging, ook de staatkundige bloei van geheel Nederland — toch eens te scheiden van Spanjes kroon — nog hooger gestegen, in elk geval, meer duurzaam geweest; naar alle waarschijnlijkheid vormden dan Noord- en Zuid-Nederland, door Karel's meesterlijk beleid eens vereenigd. ook nu nog een geheel. En welk land zou, de betrekkelijk kleine uitgestrektheid dezer gewesten in aanmerking genomen, welk land zou daarmede in welvaart en kracht vergelijkbaar zijn? Maar nu dit niet is geschied, nu toch ook geen geweld aan de geschiedenis gepleegd! Wij hebben een in vele opzichten roemrijk verleden in de 17e eeuw. Maar daar begint toch onze geschiedenis niet: zij klimt toch ook hooger op dan tot den slag van Heiligerlee. En is zij dan zoo duister geweest in de eerste helft der 16e eeuw? Was de regeering onzer twee laatste graven tot 1566 voor dit land, een tijdperk van namelooze ellende? De schrijvers die er dat van hebben gemaakt zij hebben in die mate de waarheid verduisterd, dat „zij veelal te zoeken

Sluiten