is toegevoegd aan uw favorieten.

Oud en nieuw

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

IV.

De algemeene toestand der Nederlanden onder Karei, V en in 't begin van Filips' regeering is ons uit de voorgaande bladzijden duidelijk geworden. Het was daarbij noodig meer in 't bijzonder stil te staan bij de woelingen der Anabaptisten. In de beteugeling dier gevaarlijke geestdrijvers zal wel geen vriend van orde iets berispelijks zien; hij zal moeten erkennen, dat zonder de onderdrukking dier Seete, vrede, welvaart en rust in deze landen niet te handhaven waren. De doodstraf' b. v. te Amsterdam ondergaan door de oproermakers van den llen Mei 1535, zal geene geloofsvervolging mogen heeten.

Maar er wordt toch ook gewaagd van Protestantsche geloofsmartelaren in Nederland; en hun getal—• zoo heeft men ons lang verzekerd was groot, ontzaglijk groot. Hoe hoog loopt dan dat cijfer ? Wat zegt daarvan de legende— wat de ware historie?

Beginnen wij met de legende! Zij spreekt van meer dan 100,000 ongelukkigen, die binnen een betrekkelijk kort tijdperk als offers vielen van blinden geloofshaat. Die overlevering, het daarin opgenomen cijfer althans heeft tot vader.. . . Everardus van Reyd. Hij was de eerste die het uitspreken dorst. Eerst dan een woord over dezen auteur.

Geboren in 1550 begaf van Reyd zich in dienst van graaf Jan van Nassau, die in 't jaar 1578, door den invloed van zijn oudsten broeder Willem van Oranje, benoemd was tot Stadhouder van Gelre en Zutphen. Van 1584 af werd bij de vertrouwde raadsman van den pas tot Stadhouder van Friesland aangestelden graaf Willem Lo de wijk van Nassau (zoon van den bovengenoemden Jan).

Hij stierf in 1602, in handschrift achterlatende eene ,,Historie der Nederlantschen Oorlogen tot den den jaere 1(>01". Deze „Historie" echter — en daarop vestig ik de aandacht — verscheen niet in druk vóór 1(526 (onder toezicht