Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

Christelijke kunst, historische gedenkteekenen van éénige waarde onherstelbaar vernietigd werden: na de lezing van „Der Leken Wechwyser" zal men het zielkundig verklaarbaar vinden. Mag men ook Joannes Anastasius niet rangschikken onder de onmiddellijke bewerkers van het gebeurde, naast andere invloeden moet die van zijn boek hebben bijgedragen om onder het volk de diepgaande beweging te wekken, die zich in het j. 1566 en daarna openbaarde.

Aan de partij, welke hier te lande in de zeventiende eeuw op staatkundig en kerkelijk gebied den boventoon voerde, kon „DeiLeken Wechwyser" niet behagen. Dientengevolge is dit werk toen in vergetelheid verzonken. Van den schrijver bleef weinig meer dan de naam en enkele vage bijzonderheden omtrent zijne theologische richting in gedachtenis. Een schitterend artikel van Moll deed hem voor het Nederlandsche volk als uit de dooden opstaan '). Het gelukte echter niet zijnen geheelen levensloop op te helderen. Slechts voor de jaren 1544—1554 kon deze met zekerheid worden vastgesteld.

Sedert zijn eenige belangrijke zaken aan het licht gekomen. Ter bestrijding van „Der Leken Wechwyser" heeft de inquisiteur Joannes Bunderius van de Dominikaner orde een omvangrijk werk in de Latijnsche taal uitgegeven onder den titel: „Schild van liet rechtzinnig geloof tegen de vergiftigde pijlen van Joannes Anastasius Veluanus". Het bestaan van dit uiterst zeldzame werk is aan Moll bekend geweest. Hij heeft het echter niet kunnen raadplegen. Uit de rijke universiteits-bibliotheek te Gent word mij een exemplaar ter leen verstrekt2). De inhoud bevat niet alleen een paar

1) W. Moll, Johannea Anastasius Veluanus en wier Leken Wechwysereene bijdrage tot de geschiedenis der Hervorming, inzonderheid in Gelderland, in liet Kerkhistorisch archief verz. door Kist en Moll, Amst. 1857, Dl. I, blz. 1—134. Hierop liet de schrijver nog in hetzelfde deel, blz. 207, volgen : Twee aanteekeningen op de verhandeling over Joh. Anastasius Veluanus.

2) Scvtvm fi-jldei orthodoxae adverj svs venenosa tela loannis // Annstasij Velunni, fidem, sacramenta, rilltumque ecclesiasticum explodere // contendentix, autore F. II Ioanne Bunderio, ordi. // predica. Gandauen // sium haereticae // prauitatis in quisitore. // Ro. XVI. // Rogo vos fratres, vt obseruetis eos, qui dissentio nes et offendicula, propter doctrinam quant vos // didicistis, faciunt: et declinate ah Wis. II Gandavi // exevdebat Cornelivs Manilivs j Anno Dotnini //1556. // Cum Priuilegio. // — Formaat: klein in-8u. Letter: Romeinseh. 585 genummerde bladzijden (buiten het achteraan gestelde nOctroy"). Signatuur: A 2 — 04. Hoogte : 13,9 cM. Breedte: 9,4 cM.

Sluiten