Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

vers knoopen er de quasi-stichteljjke bede aan vast, dat het God moge behagen de harten van vorsten en overheden te bewegen tot een krachtiger optreden, des noods met vuur en zwaard ').

Is het loannes Anastasius' bedoeling alleen geweest hiertegen op te komen ? Of heeft hij zich daarnaast ook tot taak gesteld opnieuw de Luthersche avondmaalsleer te bestrijden? Op verscheidene bladzijden schijnt het onzeker, tegen wie de meeste pijlen gericht worden, tegen de Roomschgezinden dan wel tegen de Lutheranen 8). Noch te hunnen opzichte, noch met betrekking tot de „Wederdoopers, Schwenckfeldianen en Franckisten" 3) is zijn toon zachter dan vroeger, al verklaart hij zich bij voortduring bereid met de eerstbedoelden gemeenschap te houden 4). Maar zjjn grief tegen de Lutheranen is, dat zij met hun schelden op de aanhangers der Zwitsersche avondmaalsleer vorsten en overheden prikkelen om deze laatsten hard te vervolgen 5), waartegenover hij met zekere ingenomenheid constateert, aan welke zijde zich het grootste aantal van mannen en vrouwen voordoet die voor de gemeenschappelijke Protestantsche zaak zelfs hun leven opgeofferd hebben 6).

Yan hun kant hebben de Lutheranen ook loannes Anastasius bestookt. Het is mij niet gebleken, dat Ioachim Westphal hem met name in zijne latere geschriften, bijv. in de „Apologia contra Calvinum" 7) heeft aangevallen, hoe vijandig dit geschrift overigens tegen Anastasius' geestverwanten is. Ook schijnt de kortstondige werk-

1) Censvrn, p. 317: Preeandus esset Dominus Devs, vt pro sua inexhausta dementia raentes principum ac magistratuum diuino lumine illustraret, quó lias versutias ac imposturas, et hominum maleuolorum eonatus peiiitus intelligerent, iutellectas monitionibus acerbis sull'ocarent, aut si aliter fieri non posset, regnis suis terro et igni propulsarent, aut deploratos morte mulctarent.

2) Bekantenisz, Quat. A, BI. iijr; B, BI. vijr; C, BI. iiijr; D, BI. j>; D, BI. ij', iy\ iiijr; hierachter, blz. 464, 473, 477, 481, 483 vlg.

3) Aid., Quat. C, BI. vr; D, BI. ij», vj'; hierachter, blz. 4^8, 48-2, 486.

4) Aid., Quat. D, BI. v»; hierachter, blz. 485.

5) Aid., Quat. C, BI. iiijr; I), BI. iiij», vr; hierachter, blz. 477, 484.

6) Aid., Quat. D, BI. ijr; hierachter, blz. 482.

7) Apologia confessionis de coena domini, contra rorrvptelas et calumnias Ionnnis Cnluini, ncripta a Ioarhimo Vuestphalo \Ecclesiaste Humburyensi. Jere-

miite. XXIII Vrsellis, excudebat Nicolavs Henricvs. Anno M.D.LVIII. In 8°.

163 bladzn. Een exemplaar van dit werk is mij geleend uit de stedelijke bibliotheek te Hamburg.

Sluiten