is toegevoegd aan uw favorieten.

De architectuur in hare hoofdtijdperken

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

moeielijkheid der oordeelkundige plaatsing, welke langzamerhand werd overwonnen, moest een goede traditie worden prijsgegeven.

De groote historische gewelfbouwmeesters toch hadden de bogen en pijlers als constructie-organen voor liet evenwicht der koepels en gewelven steeds zorgvuldig binnenwaarts geplaatst. In Perzië, Rome, Byzantium en ook lateibij de moskeeën van den Islam is dit steeds geschied '). Xw men bij de Gothiek gedwongen werd den Gothischen luchtboog uitwendig te plaatsen. werd deze daarmee aan den schadelijken invloed van het Noordelijk klimaat blootgesteld en aan langzame verwoesting prijsgegeven. Zorgvuldige uitvoering in duurzaam materiaal kon hein op den duur niet redden en talrijke kostbare herstellingen moesten sedert ondernomen worden. Van constructief standpunt beschouwd, is dit de zwakke kant van het schoorstelsel der Gothische basiliek.

Vooral bij het koor blijkt het bezwaar van dit stelsel uit esthetisch oogpunt (fig. 1(10). Daar, waar door het radiaal plan der schoorbogen deze sterk divergeeren, wordt de gelijke verdeeling en daarmee ook het rustig aanzicht verstoord, de samenhang verbroken. Er is daar geen harmonisch verband tusschen doel en middel. De hooge romp van het schip, te zwak om op zich zelf te staan en door geweldige luchtbogen geschoord, gaat grootendeels achter dit opzichtig hulpmiddel schuil. De duidelijke omtrek gaat te loor, de hoofdmassa wordt bijzaak. Xiet het hooge schip trekt allermeest de aandacht, maaide luchtboog die het steunt. Daarbij wordt het evenwicht van het organisme hier esthetisch slechts onvolkomen verklaard en onjuist uitgedrukt. Het zichtbaar statisch verband ontbreekt aangezien het uitwendige de aanwezigheid van het hooge kruisgewelf niet aanduidt, noch doet vermoeden.

Zal een architectuurwerk den indruk van rust, van volkomen bevrediging geven, dan behoort de opbouw zich zelf door het architectonisch lijnverband te verklaren, te doen gevoelen. Aan dezen eiseli is hier slechts ten deele voldaan. En met de bewondering van straks mengt zich de bevreemding, de onrust.

Dezen indruk geheel weg te nemen was den bouwmeesters der basiliek principieel onmogelijk. Daarvoor was, in constructieven zin, de eiseli van het hooge schip te groot. Wel werd langzamerhand de stugge, sterk sprekende luchtboog kunstvol versierd, zijn schuine rug met ajour gewerkte traceerin"en als een sierlijke steenen tralielegger verrijkt en daardoor zijn harde uitdrukking verzacht (fig. 93), doch deze vernuftige, vaak sierlijke bewerking tot afleiding van den blik veranderde den grond der zaak niet.

Gunstiger is de aanblik van het langschip zelf, dat ter weerszijden door den machtigen toren, den tieren transeptgevel en de slanke, hooge kruisspits wordt afgesloten. Hier dringen de luchtbogen zich niet aan den blik op, maar verdwijnen

') Dool I, fig. 120, 270, 354 en 408.