is toegevoegd aan je favorieten.

Kapitaal en arbeid in Nederland

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

organisatie; die „ruw, onwetend, en vol onbeteugelden vrijheidszin", in opstand kwamen tegen de Synode, — op haar beurt verachtelijk neerziende op de ongeletterde gemeente, — en tegen de overheid, met de Synode één van zin, door inkwartiering trachtend te overtuigen al wie op eigen wijs zalig worden wou — zij waren in zoover demokratisch, als zij streden voor het recht der gemeente tegen de macht der kerkbesturen, en in zoover revolutionair, als zij opstonden tegen hun wettige overheid, maar hun in den vorm demokratisch-revolutionair optreden bedoelde niets dan de fanatieke verdediging van overgeleverde begrippen, door hen zeiven niet eens begrepen, i) Tegenover de wereldsche spotzuchtige dominé's,2) de onverschillige, filosofeerende professoren, stonden zij in puriteinsche steilheid, hardnekkig, onverdraagzaam; eerbiedwaardig zonder twijfel, als ieder die leed en vervolging aanvaardt ter wille zijner overtuiging, maar met al hun moed en opofferingsgezindheid noch den geestelijken, noch den maatschappelijken vooruitgang dienend.

In het onherbergzame westen van Noord-Amerika zochten de meest onbuigzame dezer negentiende eeuwsche puriteinen, welke weigerden de schikking van '36 te aanvaarden, — die hun het recht gaf plaatselijke gemeenten te vormen maar deze geenszins als gelijkgerechtigde kerkgenootschappen erkende, — eenige jaren later onder hun leider Van Raalte de volstrekte godsdienstvrijheid, hun in het vaderland geweigerd. Zij vormden de kern der later zoo bloeiende nederlandsche nederzettingen om Grand-Rapids.

Eenige jaren eerder dan de afscheiding was nog een andere, zuivere proletarische, godsdienstige beweging begonnen, die, gelijk de kommunistische sekten der

1) Vos, bl. 113, „de meerderheid der leden en zelfs der opzieners hebben de geloofsbelijdenis nooit gelezen."

2) Vos; zie op bl. 38 een voorbeeld, aangehaald van de gezindheid der dominé's. en de stemming die heerschte op de klassikale vergaderingen waar „met groot vreugdegeschreeuw" op de eendracht en liefde in de kerk werd gedronken.