is toegevoegd aan uw favorieten.

Kapitaal en arbeid in Nederland

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

feudale neigingen heeft getracht, de kleine burgerij aan zich te verbinden en deze te gebruiken, door te spekuleeren op haar theologische gezindheid en haar afkeer van de bourgeoisie. De brug, die deze „mannen met twee namen" tot de kleine burgerij noodig hadden, waren de door deze laatste vertrouwde en vereerde predikanten: een deel van het theologisch intellekt — men roepe zich voor den geest de verhouding die op het platteland bestaat tusschen den groot-grondbezitter „heer van 't dorp" en den dominé — verschijnt van den beginne af aan in verbond met de aristokraten; een enkele kleinburger vormt den leeken-schakel tusschen Réveil en Afscheiding.

In '44 verschijnen de „Christelijke stemmen", in '45 vindt de eerste bijeenkomst plaats der „Christelijke vrienden", in '55 duikt het eerste plan van een christelijk seminarie op. Reeds voor dien tijd is de schoolstrijd begonnen.

Aanvankelijk gevoerd als strijd voor het bestaansrecht van de bijzondere naast de gemengde neutrale school, daarna, in onophoudelijk vooruit dringen voor de steeds ruimere subsidieëring der eerste, zou hij zijn scherpte eerst verliezen in een latere periode, door de resultaten der maatschappelijke ontwikkeling. Die ontwikkeling, welke in onze dagen den klassenstrijd tusschen bourgeoisie en proletariaat tot hetallesbeheerschende punt der politiek heeft gemaakt, doet het vervallend liberalisme meer en meer de schoolmet-den-bijbel — gelijk iedere leer en instelling, welke de strekking heeft de arbeidersklasse onderworpen en onbewust te houden — niet langer vreezen als een zijne wereldbeschouwing bekampenden vijand, maar waardeeren als een borstwering der gansche bezittende klasse tegen de opdringende sociaal-democratie.

Naast de inwendige organisatie krijgt in de veertiger jaren de aktie der anti-revolutionairen zoowel op kerkelijk als op staatkundig gebied een beslister karakter. De grootere vrijheid der roomsche kerk onder Willem II geeft hun de gelegenheid op de anti-papistische klaroen