Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

dacht te wijden aan de vraag: welk is, i„ doorslag genomen, het onthaal geweest, dat mijn boek gevonden heeft?

In het algemeen behoef ik daarvan niets te zeggen. Deze nieuwe achtste uitgaaf zegt het voor mij. Een boek, dat na vijftig jaren nog leeft, en nog levenskracht genoeg heeft om nog eens weer een nieuwe reis om de wereld en door de wereld van het groot publiek te beginnen, heeft in d,e wederverschijning alleen een getuigenis, dat voor zich zelf spreekt. Welk een voorrecht! Ik denk hier onwillekeurig aan een woord van Tholuck, die bij de vijfde uitgave van zijn werk Wahre Wethe des Zweiflers schreef, dat hij met een getroffen hart zijn geschrift voor de vijfde maal zijn loop zag aanvangen, en te meer, omdat hem daarbij voor den geest kwam, hoe menig ander werk hem soms veel arbeid en nadenken had gekost, terwijl deze vluchtige uitstorting des harten uit zijn vroegere levensjaren niet alleen meer bijval had gevonden maar ook rijker vrucht dan een zijner overige werken gedragen had! Welnu, een soortgelijke ervaring is ook mijn deel geweest. Gelijk mijn eerste schets als spelende in de wereld kwam, zijn ook de overige opstellen mij als het ware speelsgewijze uit de pen gevallen, en desniettemin hebben zij zich langer en beter gehouden, en zijn verder en dieper doorgedrongen dan mijn overig dicht- en prozawerk. Wat zullen wij er toe zeggen ? Ook op lager dan op geestelijk gebied, ook op het gebied der bloot menschelijke kunst, blijkt het bekende psalmwoord vaak mede van toepassing: „Het ü te vergheef.f, dal ghylieden vroeg opstaet, late opblyft, etet broot der smerten, het is alsoo, dat de Heere het synen beminden als in den slaep geeft."

Wilt gij hooren, hoe ik reeds in de voorrede van den vijfden druk mijne verrassing, zoowel als mijn dank voor dit gunstig onthaal uitboezemde? Ik sprak aldus: „Nu ik eens den voet op het gebied der herinnering gezet heb, hoevele liefelijke beelden uit het verledene verrijzen daarbij voor mijnen geest! Een mensch kan twee levens leven een historisch, werkelijk, praktisch, en een literarisch leven, een leven ook hier van Waarheid en Droomen, als gij wilt. Het eerste is zeker in menig opzicht het belangrijkste, het ware, het eigenlijke leven- maar ook het tweede leven heeft naast en in het eerste leven zijn eigen beteekems en waardij. Maar ook met het oog daarop kan Jonathan niet

Sluiten