Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

schap der Saliërs. En thans was de drager der kroon een zesjarig kind, i Hendrik IV. Voor hem oefende de Keizerin-weduwe Agnes het regentschap uit. Hoe weinig zij evenwel in staat was met kracht de Keizerlijke rechten uit te oefenen, bleek al spoedig. De eerstvolgende Pauskeuze geschiedde buiten haar om; in 1059 werd Nikolaas II op den stoel van St. Pieter verheven.

Deze keuze was geschied op raad van Hildebrand. Geboortig uit Saona in Toscane, was deze destijds ongeveer veertig jaren oud. Reeds vroeg had hij de aandacht getrokken door zijn groote kennis, maar nog meer door zijn rotsvaste overtuiging. In hem was Cluny als het ware verpersoonlijkt geworden. In Duitschland, waarheen hij Hendrik III was gevolgd, leerde hij de betrekkelijke zwakheid van het erfelijke Salische Keizerschap peilen; daar verdween voor hem de stralenkrans, die voor den Italiaan gewoonlijk den Keizer omgaf. Van Duitschland begaf hij zich naar Cluny zelf, waar zijn beginselen eerst tot volkomen rijpheid kwamen. In 1049 verscheen hij in het gevolg van Leo IX weer te Rome; hij werd als subdiaken met het beheer der Pauselijke geldmiddelen belast. Herhaaldelijk werd hij door dezen en zijn opvolgers voor de belangrijkste zendingen, o. a. naar het Keizerlijk hof gebruikt. Op zijn aanbeveling werd Nikolaas II gekozen. Naast den Paus had thans Hildebrand als archidiaken de leiding der zaken zoo goed als alleen in handen. De Paus zelf was een overtuigd Cluniacenser, maar miste de energie om zijn beginselen met kracht aan de wereld op te leggen: hij nam dus gaarne den steun aan van den naar den geest ijzersterken Hildebrand. Deze was geen aanhanger van Cluny, maar Cluny zelf, Cluny in zijn uiterste consequentiën. Hij wilde de Kerk reinigen van al de feilen, die haar aankleefden; hij bestreed de simonie met al den haat, waarvoor zijn gemoed vatbaar was; hij streefde naar invoering van het coelibaat, omdat hij den priester alleen wilde binden aan de Kerk en hem wilde losmaken van de wereld. Maar dit alles hadden alle ernstige hervormers vóór hem gewild: dat wilden ook Keizers als Otto III, Hendrik II en Hendrik III. Hildebrand ging veel verder. Hem stond het ideaal van Augustinus, de Stad Gods, in vaste lijnen voor oogen. Hij wilde de Kerk niet laten hervormen door den Keizer, maar door zich zelf, of wat hetzelfde beteekende, door den Paus. De Kerk moest zich losmaken van de Keizerlijke heerschappij, in volle vrijheid zich hervormen en dan aan de spits der wereld treden als de grootste zedelijke macht, waaraan iedereen zich hac te onderwerpen. Dat ook de Keizer ten slotte zijn knie zou hebben te buiger voor den Paus, stond bij Hildebrand vast: het was slechts de uiterste con sequentie van zijn stelsel.

Hildebrand was geen idealist als Otto III. Hij begreep, dat de doorzetting van zijn plannen, waartoe hij vast besloten was, onnoemelijk veel strijd zoi kosten; maar hij wapende zich. Vooreerst dwong hij den aartsbisschop var Milaan zich aan de heerschappij van St. Pieter te onderwerpen. Daarna werc in 1059 een geheel nieuwe regeling der Pauskeuze verordend, die in hoofd

flenilrik IV, 1056-1106.

Agnes, regentes.

Nikolaas II, 1059—1061. Hildebrand

l

1 Nieuwe | regeling deiPauskeuze, 1059.

Sluiten