Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

was, dat God dit deed op het oogenblik van het handelen, want de hypothese der goddelijke alwetendheid maakt het mogelijk, dat Hij dit te voren doet, gelijk wij hoven gezegd hebben, dat juist over het oogenblik, waarop die potentia geschapen werd, groot verschil van gevoelen bestond.

Hiermede meen ik het gevoelen der latere Motazelieten voldoende te hebben toegelicht. Was het thans wetenschappelijk beter gedefinieerd dan te voren, het was er niet duidelijker op geworden. Integendeel wij mogen met goed recht beweren, dat de groote hoop van deze fijne onderscheidingen bitter weinig begreep. Daarenboven had de leer van den vrijen wil veel van hare aantrekkelijkheid verloren, nu hare voorstanders zich niet langer kenmerkten, door dat zedelijk rigorisme en die vroomheid, welke mannen als Hasan den roep van eene heilige hadden doen verwerven. Maar wat alles afdoet, zij was in strijd met de idee van den Islam zelve. Velen hebben voor eene dergelijke bewering geen oog en meenen, dat een godsdienst elke idee in zich kan opnemen, doch in werkelijkheid is dit het geval niet. Elke godsdienstvorm heeft zijn eigen karakter, zijne eigene physionomie en wat daarmede in strijd is moet of geheel uitgeworpen worden, of in eenen zoodanigen vorm worden gebracht, dat hij het zich kan assimileeren.

Het laatste geschiedde hier. Er was in de leer van den vrijen wil te veel goeds, vooral zoo men anders zijn toevlucht moest nemen tot de harde theorie der Djabarijah, dan dat er geene pogingen zouden zijn aangewend om haar op de eene of andere wijze met het denkbeeld van eenen almachtigen God te rijmen. Gematigde Motazelieten

i

Sluiten